Yêu cầu của rau đối với các yếu tố ngoại cảnh

Hình đại diện Yêu cầu của rau đối với các yếu tố ngoại cảnh
Hình đại diện Yêu cầu của rau đối với các yếu tố ngoại cảnh

Các biện pháp kỹ thuật canh tác trồng rau chỉ có thể mang lại những kết quả tốt khi được xây dựng trên cơ sở các yêu cầu của cây rau, đối với các yếu tố và điều kiện ngoại cảnh.

Loại hình sinh trưởng và phát triển của cây rau, tốc độ, đặc tính sinh trưởng và phát triển của chúng là kết quả của quá trình phát triển lịch sử của các loài rau. Trong quá trình phát triển đó cây rau sống trong môi trường thường xuyên chịu tác động của các yếu tố khí tượng và các tác đồng vật lý, hóa học, sinh học khác. Rau tiếp thu và đồng hóa có chọn lọc những tác động từ bên ngoài và từng bước hình thành nên những yêu cầu cụ thể đối với các yếu tố ngoại cảnh.

Các yếu tố ngoại cảnh tác động lên cây có rất nhiều, trong số đó các yếu tố chủ yếu là:

-Nhiệt độ gồm có nhiệt độ không khí và nhiệt độ đất. Nhiệt độ tác động lên cây bằng nhiều cách: bằng số lượng, trị số nhiệt độ; bằng biến động của trị số nhiệt; bằng tần xuất xuất hiện các trị số nhiệt; bằng thời gian tác động dài hay ngắn; bằng thời kỳ tác động; bằng độ chênh lệch nhiệt độ theo thời gian v.v…

-Ánh sáng gồm có thành phần ánh sáng, cường độ ánh sáng, thời gian chiếu sáng.

-Nước có độ ẩm không khí, độ ẩm đất. Nước tác động lên cây thông qua khối lượng và chất lượng.

-Đất bao gồm thành phần và tính chất hóa học, tính chất vật lý, độ chua, thành phần và đặc điểm của các hoạt động sinh học…

-Không khí bao gồm đặc tính của không khí, hàm lượng CO2 và O2, khí độc, tốc độ gió, chế độ và chất lượng không khí trong đất…

-Vi sinh vật trong đất bao gồm các loài vi sinh vật hoại sinh, vi sinh vật đối kháng, vi sinh vật tiêu thụ và phân huỷ các chất hữu cơ.

-Các loài sinh vật trong hệ sinh thái đồng ruộng, bao gồm sinh vật biểu sinh, sinh vật cộng sinh, sâu bệnh gây hại, sinh vật dòng sinh.

Yêu cầu của rau đối với nhiệt độ

Nhiệt độ là một trong những yếu tồ có ý nghĩa quyết định đối với sinh trưởng và phát triển của cây.

Tác động của nhiệt độ lên cây là một chuỗi các tác động với những ý nghĩa khác nhau, thay đổi tuần tự và liên tục từ những trị số thích hợp đến không thích hợp rồi chuyển sang gây hại. Mỗi loài rau có một miền nhiệt độ thích hợp. Tùy theo xuất xứ của loài mà miền nhiệt độ có thể tương đối thấp. Thí dụ đối với hành, tỏi miền nhiệt độ thích hợp là 15-20°C. Có loài có miền nhiệt độ thích hợp ở miền các trị số trung bình. Thí dụ dưa chuột, cà chua có miền nhiệt độ thích hợp là 18-26oC. Từ miền nhiệt độ thích hợp đi về 2 phía, ở các miền nhiệt độ thấp hơn và cao hơn hình thành các miền nhiệt độ ít thích hợp, gây hại và gây chết (xem sơ đồ).

Căn cứ vào yêu cầu của rau đối với nhiệt độ người ta xếp các loại rau thành 5 nhóm như sau:

-Nhóm rau nhiều năm chịu được giá rét: Măng tây, ngó sen… Nhóm rau này có bộ phận trên mặt đất có thể phát triển được trong điều kiện nhiệt độ tương đối cao, nhưng đến mùa đông các bộ phận trên mặt đất đều bị lụi hết. Còn bộ phận rễ qua đông ở dưới đất có thể chịu được nhiệt độ 0°c.

-Nhóm rau chịu rét: hành, tỏi …Nhóm này có thể chịu được nhiệt độ thấp đến -1o đến -2°C trong một thời gian. Tuy nhiên, miền nhiệt độ thích hợp nhất của nhóm này là 15-20°c.

-Nhóm rau chịu rét trung bình: Cải trắng, cải củ, cà rốt, đậu Hà lan, rau cần, xà lách. Nhóm này có miền nhiệt độ thích hợp nhất là 17-2oC nhưng không chịu được nhiệt độ -1° đến -2oC trong thời gian dài.

Nếu nhiệt độ vượt quá 20oC thì hiệu quả của đồng hóa giảm đi do quá trình dị hóa tăng lên. Vượt quá 80°C chất hữu cơ tạo được bằng với chất hữu cơ bị tiêu hao. Vượt quá 40°c vật chất bị tiêu hao lớn hơn vật chất tích luỹ được cho nên cây bị hao, kiệt.

-Nhóm rau thích nhiệt độ cao: Dưa chuột, cà, cà chua, ớt. Miền nhiệt độ thích hợp nhất đối với nhóm rau này là 20- 30°C Nhiệt độ cao hơn 40°C và thấp hơn 10oC đều có những tác động xấu lên cây rau thuộc nhóm này. Trong nhóm rau này, và cà ớt chịu được nóng cao hơn các loại rau khác.

Phân bố các miền ảnh hưởng của nhiệt độ đối với cây

Phân bố các miền ảnh hưởng của nhiệt độ đối với cây

A.miền nhiệt độ thích hợp nhất

B.miền nhiệt độ ít thích hợp

C.miền nhiệt độ không thích hợp

D.miền nhiệt độ gây hại

E.miền nhiệt độ gây chết

Nhóm rau này thường được gieo hạt vào mùa xuân và mùa thu.

-Nhóm rau chịu nóng: Dưa hấu, bí ngô, bí đao, rau muống, đậu đũa… miền nhiệt độ thích hợp nhất cho nhóm rau này là trên dưới 30°c. Nhóm này chịu được nhiệt độ lên đến 40°c mà sinh trưởng và phát triển vẫn bình thường.

Yêu cầu của cây đối với nhiệt độ thay đổi theo từng giai đoạn sinh trưởng. Các loài khác nhau có những yêu cầu không giống nhau đối với nhiệt độ ở cùng một giai đoạn sinh trưởng.

Ở thời kỳ nẩy mầm, hạt có yêu cầu đối với nhiệt độ tương đối cao. Nhưng các loại rau có nguồn gốc khác nhau có yêu cầu khác nhau đối với nhiệt độ. Những loại rau thích nhiệt độ cao nẩy mầm nhanh ở nhiệt độ 25-30oC. Những loại rau chịu được rét có thể bắt đầu nẩy mầm ở 10-15oc. Nhiệt độ cao hay thấp không những ảnh hưởng tới tốc độ nẩy mầm nhanh hay chậm, mà quan trọng hơn là ảnh hưởng tới tốc độ sinh trưởng và phát triển của cây.

Ở thời kỳ cây con, bộ rễ mới hình thành còn ít và yếu, cây sinh trưởng chủ yếu dựa vào chất dự trữ trong hạt. Nếu gặp nhiệt độ cao, hô hấp tăng, chất dinh dưỡng bị tiêu hao nhiều trong khi chất dự trữ trong hạt chỉ có rất ít, cho nên cây chóng bi kiệt quệ, yếu đi và có màu vàng. Vì vậy, trong vườn ươm cần tạo điều kiện nhiệt độ tương đối thấp để tránh hiện tượng cây vống. Nhưng sau 3-4 ngày lại để cho cây sinh trưởng trong điều kiện nhiệt độ bình thường.

Ở thời kỳ dinh dưỡng cây phát triển với tốc độ nhanh, quang hợp tăng lên nhiều so với thời kỳ trước. Cho nên nhiệt độ cao một chút có lợi cho quang hợp. Nhưng vào giai đoạn chất dinh dưỡng bắt đầu được dự trữ thì nhiệt độ nên thấp một chút. Ở giai đoạn này nếu nhiệt độ cao trên 25°c thì bắp cải sinh trưởng chậm và cuốn không chặt, nếu nhiệt độ cao hơn 30°c thì nụ hoa của sulơ, thân củ của khoai tây không hình thành được.

Ở thời kỳ sinh thực, đối với các loại rau 1 năm như cà, bầu bú cần có nhiệt độ cao 20- 30oc. Nhiệt độ ban đêm cao quá 22oC hoặc thấp hơn 15oC đều làm cho hoa cà chua dễ bị rụng. Đối với các loại rau 2 năm, ở thời kỳ ra nụ ra hoa, cần ánh sáng đầy đủ và nhiệt độ tương đối cao (khoảng 20°C). Ở thời kỳ hạt chín yêu cầu nhiệt độ cao hơn. Ở các thời kỳ này nếu nhiệt độ thấp sẽ xảy ra hiện tượng rụng nụ, rụng hoa.

[AdSense-A]

Yêu cầu của rau đối với ánh sáng

Đối với rau, ánh sáng tác động thông qua cường độ, thời gian chiếu sáng, thành phần ánh sáng.

-Cường độ ánh sáng thay đổi theo vĩ độ, theo thời vụ, theo mùa. Cường độ ánh sáng mạnh nhất trong mùa hè, rồi đến mùa xuân và mùa thu, yếu nhất trong mùa đông.

Trên ruộng rau, cường độ ánh sáng thay đổi phụ thuộc vào mật độ cây trên ruộng, hướng của luống, cách bố trí cây, tình hình trồng xen, hình dáng cây.

Các loại rau có yêu cầu đối với ánh sáng không giống nhau. Nhu cầu đối với ánh sáng ở các thời kỳ sinh trưởng khác nhau của rau cũng không giống nhau.

Dựa trên yêu cầu của rau đối với cường độ ánh sáng, người ta sắp xếp thành các nhóm rau như sau:

+ Nhóm yêu cầu cường độ ánh sáng mạnh: Dưa bở, dưa hấu, bí ngô, cà, ớt, đậu…Phần lớn các loại rau này sinh trưởng và phát triển trong vụ xuân hè.

+ Nhóm yêu cầu cường độ ánh sáng trung bình: Bắp cải, cải trắng, củ cải, hành tỏi, v.v …

+ Nhóm yêu cầu ánh sáng yếu: Xà lách, cải cúc,… Các loại rau này thường được trồng xen với các loại rau khác.

-Ảnh hưởng của thời gian chiếu sáng. Trong một năm, thời gian chiếu sáng thay đổi theo mùa: Mùa hè có thời gian chiếu sáng dài nhất (12,30 – 13,00h), mùa thu ngắn hơn (12h), rồi đến mùa xuân (11,30h) và cuối cùng là mùa đông (10,30h).

Trên cơ sở yêu cầu của rau đối với thời gian chiếu sáng, người ta xếp thành các nhóm:

Nhóm rau có yêu cầu thời gian chiếu sáng dài: Bắp cải, cải trắng, cà rốt, hành tây, xà lách,… Các loài rau thuộc nhóm này phát triển nhanh trong điều kiện ánh sáng dài 12-14h/ngày. Nếu thời gian chiếu sáng ngắn hơn thì cây phát triển chậm. Thời gian chiếu sáng dài hơn thì cây ra hoa sớm. Phần lớn rau thuộc nhóm này có nguồn gốc ôn đới và Á nhiệt đới.

Nhóm rau có yêu cầu ánh sáng ngắn: Đậu cô ve, cô bơ, dưa chuột, cà chua, bí ngô, cà, ớt, đậu ván,… Các loài thuộc nhóm này có nguồn gốc nhiệt đới.

Nhóm rau không có yêu cầu nghiêm khắc đối với ánh sáng. Đó là nhóm rau trung tính: Đậu cô ve, cô bơ, cà, ớt, dưa chuột, bí nhưng trong quá trình trồng trọt và chọn lọc ở những vùng có thời gian chiếu sáng không chênh lệch nhiều giữa ngày và đêm, dã xuất hiện những cá thể những chủng trung tính đối với ánh sáng. Về sau các cá thể, các chủng này được nhân lên thành những giống rau trung tính.

Các giống rau thuộc nhóm này có thể ra hoa, quả trong mùa thu, đông.

Yêu cầu của rau đối với thời gian chiếu sáng là cơ sở quan trọng trong điều kiện nước ta để xác định thời vụ gieo trồng, chọn các giống rau chín sớm hoặc muộn, nhập giống, điều tiết tốc độ sinh trưởng và phát dục của rau

Yêu cầu của rau đối với nước

Rau cần nhiều nước và có nhu cầu đối với nước trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển. Trong cây rau có chứa 75 – 85% nước. Thiếu nước ảnh hưởng rất lớn đến phẩm chất rau. Thiếu nước rau chóng bị glà cỗi, nhiều xơ, đắng, phẩm chất kém, ăn không ngon, rau bị cứng, các bộ phận chóng hoá gỗ.

Tuy vậy, nếu thừa nước cũng làm giảm phẩm chất rau: Hàm lượng đường, muối hoà tan trong rau giảm, rau ăn nhạt. Nước nhiều làm cho mô bào mềm yếu, sức chống chịu của rau đối với sâu bệnh và các yếu tố không thuận lợi giảm sút.

Thông thường loại rau nào có bộ rễ phát triển nhanh, ăn sâu xuống đất là loại có khả năng chống hạn cao. Những loại rau này thường có nguồn gốc từ các vùng khô hạn. Những loại rau có diện tích lá lớn, tán cây rậm, các mô tế bào non mềm là những loại có khả năng chống hạn yếu.

Yêu cầu của rau đối với nước ở các thời kỳ sinh trường khác nhau không giống nhau:

-Ở thời kỳ nảy mầm rau cần rất nhiều nước. Để cho hạt trương lên mà nẩy mầm, hạt bắp cải, dưa chuột cần 50% nước so với trọng lượng hạt, hạt cà rốt, hành cần 100%, hạt đậu Hà lan cần 150%. Vì vậy, sau khi gieo cần tưới nước giữ ẩm và che, đậy cho hạt.

-Ở thời kỳ cây con, do bộ rễ cây còn yếu và chưa ăn sâu vào đất, cho nên cây cần được cung cấp nước đầy đủ. Cây con thường phát triển nhanh, nên tiêu hao nước nhiều. Ở vườn ươm cần tưới đều đặn cho cây, nhưng chỉ nên tưới nhẹ, vì tưới quá nhiều cây bị vống và yếu.

Khi nhổ cây con đem ra trồng trong săn xuất cần chú ý giảm sự thương tổn cho bộ rễ, sau khi trồng xong, chú ý tưới nuớc.

-Ở thời kỳ sinh trưởng dinh dưỡng, cây có thân lá phát triển mạnh, bốc thoát hơi nước nhiều, hoạt động hút và đồng hoá chất dinh dưỡng mạnh, do đó rau cần rất nhiều nước. Thiếu nước trong thời gian này sẽ dẫn đến giảm năng suất.

– Trên cơ sở yêu cầu của rau đối với nước, người ta xếp các loại rau thành các nhóm như sau:

+ Nhóm tiêu hao nhiều nước, nhưng khả năng hút nước kém, rau cải trắng, cải sen, bắp cải, dưa chuột, cải xanh, cải củ. Nhóm này có diện tích lá tương đối lớn, bốc thoát hơi nước mạnh, nhưng bộ rễ lại kém phát triển. Độ ẩm thích hợp cho nhóm này là 80% độ ẩm đất và 90% độ ẩm không khí.

+ Nhóm tiêu hao nước ít, hút nước mạnh: Dưa hấu, dưa bở, bí ngô v.v… Nhóm rau này có lá to, trên lá thường có lông, bốc thoát hơi nước ít, bộ rễ khoẻ và ăn sấu vào đất.

+ Nhóm tiêu bao nước ít, hút nước yếu: Hành, tỏi …Nhóm này thường có lá hình ống hoặc dẹt, diện tích lá nhỏ, trên mặt lá có lớp phấn, bốc thoát hơi nước ít.

+ Nhóm tiêu hao nước trung bình, hút nước trung bình: các loại rau ăn quả, ăn rễ củ.

+ Nhóm tiêu hao nước rất nhiều, hút nước rất yếu. Thuộc nhóm này phần lớn là các loại rau sống dưới nước như sen, củ ấu… Nhóm này khi gặp nhiệt độ cao thì bốc hơi nước mạnh, nhưng bộ rễ kém phát triển cho nên sức hút nước kém.

-Căn cứ vào yêu cầu của rau đối với độ ẩm tương đối của đất và không khí, người ta sắp xếp các loài rau vào các nhóm như sau:

+ Nhóm rau thích nghi với độ ẩm cao 85 – 90%: Các loại rau cải ăn lá, dưa chuột, rau cần.

+ Nhóm rau thích nghi với độ ẩm tương đối cao 70 -80%: khoai tây, các loại rau ăn rễ củ (trừ cà rốt), đậu Hà lan.

+ Nhóm rau thích nghi với độ ẩm thấp: 55 – 65%: Các loại cà, đậu đỗ (trừ đậu Hà lan).

+ Nhóm rau thích nghi với độ ẩm rất thấp 45-55%. Dưa hấu, bí ngô, hành tỏi…