October 2019 06:20:46 AM

Sự thành thục về tính và thể vóc của vật nuôi

Sinh sản là điều kiện để duy trì nòi giống của tất cả các cơ thể sinh vật sống. Ở gia súc quá trình sinh sản không chỉ là sự truyền thông tin di truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác mà còn liên quan tới sự điều chỉnh nội tiết, đến các giai đoạn khác nhau của quá trình đó

Hình thức sinh sản ở gia súc là sinh sản hữu tính, ưu thế sinh học của nó là tạo nên khả năng tái tổ hợp các tính trạng di trityền tốt về năng suất và sức khoẻ của cả bố lẫn mẹ, do đó thế hệ sau có sức sống mạnh hơn, có năng suất cao hơn so với thế hệ trước. Nhờ có sinh sản hữu tính mà quá trình chọn giống xảy ra nhanh và hiệu quả hơn.

Trong những năm gần đậy, những kết quả nghiên cứu về sinh lý sinh sản đã đạt được những thành tựu rực rỡ. Trong đó nổi bật là việc tìm ra mối quan hệ giữa vùng dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục trong quá trình điều hòa các hoạt động sinh sản và cơ chế điều hòa ngược của hệ thống trên, đã làm cho môn khoa học này thực sự có những bưóc tiến dài cả về lý luận và thực tiễn.

Trên cơ sở nhũng thành tựu nghiên cứu đã ra đời hàng loạt các tiến bộ kỹ thuật mới, như sử dụng các honnone hướng sinh dục để gây động dục hàng loạt và phòng chữa các chứng chậm sinh, vô sinh ở gia súc, kỹ nghệ bảo tồn tinh dịch ở môi trường nào lỏng (tinh đông viên) cũng như thuật cấy truyền phôi, xác định giới tính phôi… đã mở ra cho ngành chăn nuôi những triển vọng to lớn.

Sự thành thục về tính

Gia súc phát triển đến một giai đoạn nhất định thì có biểu hiện về tính dục. Con đực có khả năng sinh ra tinh trùng, con cái có khả năng sinh ra tế bào trứng. Khi đấy gọi là gia súc đã thành thục về tính.

Giai đoạn gia súc mới sinh

Ở giai đoạn này mới chỉ có những biến đổi bên trong liên quan đến cải thiện trao đổi chất, hình thành các yếu tố giải phóng FRF ở vùng dưới đồi, khiến một hàm lượng nhỏ FSH của tuyến yên được hình thành và tiết. Thông qua cơ chế điều hòa ngược vòng ngắn dương tính, FSH kích thích vùng dưới đồi tăng tiết FRF. Đây là bưóc chuẩn bị quan trọng cho các giai đoạn sau.

Giai đoạn tiền thành thục sớm

Cũng như giai đoạn trước, giai đoạn này chỉ cỏ những biến đổi bên trong của hệ nội tiết liên quan tới cải thiện trao đổi chất với các yếu tố ở vùng dưới đồi. Người ta cho rằng cấu trúc tiếp nhận estrongen vùng dưới đồi đã bắt đầu hoạt động, lúc này bắt đầu hình thành cơ chế điều hòa ngược vòng dài âm tính của estrogen lên vùng dưới đồi, ức chế việc tiết các yếu tố giải phóng FRF và L~F. Đối với giai đoạn này cùng tồn tại hai vòng điều hòa nhưng vòng điều hòa ngược dài âm tính của estrogen chiếm ưu thế hơn vòng ngược ngắn dương tính của FSH.

Giai đoạn tiền thành thục giữa

Người ta cho rằng vòng điều hòa ngược âm tính của estrogen có sự thay đổi, không còn chiếm ưu thế như trước nữa, kết quả là các kích tố hướng sinh dục và các hormone sinh dục được tiết nhiều khởi đầu giai đoạn chuẩn bị tích cực của quá trình thành thục về tính. Giai đoạn này còn hình thành vòng điều hòa ngược dương tính của estrogen.

Giai đoạn tiền thành thục muộn

Đến giai đoạn này sự phát triển cơ thể đạt tới sự chín muồi sinh dục, con vật thành thục về tính. Do kết quả phát huy tác động của vòng điều hòa ngược dương tính của estrogen từ giai đoạn trước, hàm lượng estrogen tăng cao đủ ngưỡng kích thích thuỳ trước tuyến yên giải phóng FSH và LH gây trứng chín và rụng.

Giai đoạn rụng trứng

Nét đặc trưng của giai đoạn này là xuất hiện sóng rụng trắng LH, nói một cách khác vòng điều hòa ngược dương tính của estrogen phát huy cao nhất khả năng tác dụng để phóng thích ồ ạt LH gây rụng trứng.

Qua các cơ chế trên cho thấy, hoạt động sinh sản chịu điều hòa theo cơ chế hoomone là chủ yếu. Tuy nhiên tuổi thành thục về tính của gia súc còn phụ thuộc vào điều tiết của hệ thống thần kinh và nhiều yếu tố khác như: khí hậu, mùa vụ… Gia súc nhiệt đới thành thục sớm hơn gia súc ôn đới. Mùa xuân là mùa sinh sản, đặc biệt đối với thú hoang. Giống khác nhau cũng có thời gian thành thục khác nhau. Đặc biệt là chế độ dinh dưỡng, nếu cao thì gia súc cũng thành thục sớm. Các yếu tố khác như sự giao tiếp đực cái tập nhiễm… đều cỏ ảnh hưởng đến tuổi thành thục về tính.

Sau đây là đặc điểm thành thục về tính của một số loài gia súc:

Ở bò: hai yếu tố giống và chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng hàng đầu. Mức năng lượng cao trong khẩu phần sớm dẫn tới sự thành thục. Các giống bò cỏ tầm vóc nhỏ cũng sớm thành thục hơn các giống cỏ tầm vóc lớn.

Guensey: 11 tháng

Bò vàng Việt Nam: 14 tháng

Holstein: 11 tháng       


Ayrshire: 13 tháng

Ở lợn: Thời gian thành thục 6 – 7 tháng tuổi, nói chung ít có sự thay đổi giữa các giống đã được chọn lọc, cải tiến lớn về di truyền. Nhưng ở các giống lợn nội của ta như lợn ỉ, Lang hồng, Móng cái … có tuổi thành thục tính dục sớm hơn từ 4 – 5 tháng .Theo tác giả L.A Dền Hartog (Hà Lan) thì sự thành thục về tính của lợn sẽ chậm lại một vài tháng nếu được nuôi dưỡng tốt vì tuổi thành thục với năng lượng ăn vào cũng như với tăng trọng hàng ngày có tương quan âm

Lợn nái thường được phối giống vào chu kỳ thứ ba, lúc này tỷ lệ rụng trứng khá.

Nếu phối giống sớm sẽ có sự phân tán dinh dưõng cho sự phát triển của cơ thể mẹ trong quá trình có chửa. Hơn nữa là gia súc đậu thai nên mức độ ảnh hưởng càng sâu sắc.

Ở dê: Dê thường thành thục về tính vào mùa thu, vì vậy nhũng con sinh sản vào mùa xuân sẽ thành thục sớm từ 4 – 5 tháng. Nhìn chung tuổi thành thục của dê là 7 – 8 tháng tuổi:

Hầu hết dê phối giống vào mùa phối thứ hai tức là lúc 17 -18 tháng tuổi.

Khi bắt đầu thành thục, động dục cũng xuất hiện cùng với lần rụng trứng đầu tiên.

Tuổi thành thục về tính của một số gia súc:

Trâu cái: 18 – 24 tháng. Ngựa cái: 12 – 18 tháng.

Trâu đực: 1 8 – 30 tháng Bò đực : 12 – 18 tháng.

Lợn đực: 5 – 8 tháng Lợn cái nội: 4 – 5 tháng.

Sự thành thục về thể vóc

Sự thành thục về thể vóc thường diễn ra chậm hơn sự thành thục về tính. Sau một thời kỳsinh trưởng và phát triển, đến một thời điểm nhất định con vật đạt tới độ trưởng thành về thể vóc. Có nghĩa là cơ thể đã tương đối hoàn chỉnh về sự phát triển của các cơ quan bộ phận như não đã phát triển khá hoàn thiện, xương đã cát hóa hoàn toàn, tằm vóc ổn định… Nói một cách khác khi gia súc đã thành thục về tính thì sự sinh trưởng, phát triển của cơ thể vẫn còn tiếp tục đến độ trưởng thành. Đây là đặc điểm cần chú ý trong chăn nuôi, không nên sử dụng gia súc vào mục đích sinh sản quá sớm vì:

Đối với gia súc cái nếu phối giống sớm khi cơ thể mẹ chưa trưởng thành về thể vóc sẽ có ảnh hưởng xấu như: trong thời gian có chửa có sự phân tán dinh duỡng, ưu tiên cho phát triển bào thai, do vậy nhu cầu dinh dưỡng cho sự sinh trưởng và phát triển của cơ thể mẹ bị cắt giảm, do đó sự phát triển của bào thai cũng bị ảnh hưởng. Kết quả mẹ yếu, con nhỏ và yếu, tuổi sử dụng con mẹ cũng giảm xuống. Hơn nữa do xoang chậu chưa phát triển hoàn toàn, nhỏ, hẹp, làm cho con vật đẻ khó.

Đối với con đực, nếu sử dụng lấy tinh hoặc nhảy sớm, tinh hoàn sẽ bị suy yếu chức năng sớm, tuổi sử dụng đực giống bị hạn chế. Cũng như chất lượng tinh trùng kém, ảnh hưởng đến tỷ lệ thụ thai.

Ở các nưóc có ngành chăn nuôi phát triển, do có điều kiện thức ăn tốt nên ngươi ta đã áp dụng nhiều biện pháp để rút ngắn thời gian thành thục về tính cho cái gặp đục giống hàng ngày, tiêm hormone kích thích PMSG (Huyết thanh ngựa chửa), HCG… cũng như các biện pháp phân lô, phân đàn khác. Ở nước ta áp dụng biện pháp rút ngắn thời gian thành thục về tính đang được đặt ra. Tuy nhiên việc theo dõi độ trưởng thành về thể vóc để quyết định thời điểm sử dụng gia súc vào hoạt động sinh sản vẫn là vấn đề thực tiễn trước mắt.

Tuổi thành thục về thể vóc của một số loài gia súc
Tuổi thành thục về thể vóc của một số loài gia súc

Ý kiến mọi người cho bài viết này

Chưa có ý kiến nào cho bài viết Sự thành thục về tính và thể vóc của vật nuôi. Mọi người đang mong chờ đóng ý kiến của bạn.

Ý kiến của bạn