July 2019 05:42:17 PM

Phương pháp nuôi dê sữa con

Phương pháp nuôi dưỡng dê sữa con

Dê sữa con từ lúc lọt lòng cho đến khi dứt sữa không được sông gần mẹ, được cho bú có cữ, hoặc cho bú bình, nên phải có cách nuôi riêng. Kinh nghiệm cho thấy dê mẹ không ham con đến cao độ như bò, cho nên ta có thể yên tâm cho dê con sông gần bên mẹ chúng trong ba bốn ngày đầu để chúng được bú nờ nê đợt sữa đầu, sau đó mới tính chuyện nuôi cách ly hầu khai thác sữa dê mẹ. Khi cách ly, dê mẹ có thể nhớ bầy con nên “be be” trong ngày đầu, sau đó nó cũng chóng lãng quên đi.

Nuôi cách ly, dê con được bú có cữ. Thường có ba cách nuôi như sau:

Cũng như bò sữa, dê sữa cũng được vắt sữa mỗi ngày 2 cữ: sáng và chiều. Cữ sáng khoảng 7 giờ, và cữ chiều khoảng 17 giờ. Nếu dê mẹ ham con thì trước khi vắt sữa nên thả một dê con ra cho ngậm vú thúc vài lần cho vú xuống sữa, sau đó cầm giữ dê con lại rồi mới vắt sữa. Còn nếu dê mẹ dễ tính, sau khi dùng khăn sạch nhúng vào nước ấm vệ sinh đầu vú xong là cứ đem xô vào vắt. Điều cần là nên chừa lại khoảng vài ba xị sữa để thả dê con vào bú vét cho đến cạn kiệt. Cứ cho dê con trửng giởn bên dê mẹ trong vài giờ rồi lại cách ly, mẹ con ai về chuồng nấy để ăn uống và nghỉ ngơi… Cữ chiều cũng thực hiện mọi việc y như cữ vắt sữa sáng vậy.

Trường hợp thứ hai là dê con và dê mẹ nuôi cách ly hẳn ra sau ngày dứt sữa đầu. Đến giai đoạn vắt sữa thường (để bán) mỗi cữ ta cứ vắt cho đến cạn kiệt. Số sữa vắt ra mỗi cữ, bán bớt một phần và phần còn lại đổ vào bình cho dê con bú.

Trường hợp thứ ba là mỗi ngày chỉ vắt sữa cữ sáng, sau đó thả dê con ra sống chung với mẹ cho đến 17 giờ chiều. Trong khoảng thời gian đó dê con mặc sức bú mẹ. Sau 17 giờ lại nuôi cách ly.

Trong ba cách nuôi trên, cách thứ nhất thường được nhiều người áp dụng, mặc dù sau mỗi cữ vắt thả dê con bú vét như vậy thường dê con không đủ no, dễ dẫn đến việc dê bị chết và suy dinh dưỡng. Cách thứ hai thì kiểm soát được lượng sữa cho dê con bú, nhưng lại tốn công sức và thì giờ cho dê con bú bình. Còn cách nuôi thứ ba chỉ áp dụng trong trường hợp bầy dê con nuôi làm giống, cần được bó no nê để có sức tăng trọng nhanh. Có một điều mà chắc quý độc giả cũng biết là khi nuôi dê sữa, đa số chủ nuôi đều nghĩ đến mặt lợi là khai thác sản lượng sữa tối đa chứ ít ai quan tâm đến dê con. Do lẽ đó, dê cao sản mà đẻ ít con người ta càng mừng, nên có người đành tâm giết bỏ dê con dể khai thác trọn vẹn chu kỳ sữa của dê mẹ. Trừ trường hợp nuôi dưỡng dê con để làm giống sau này mới áp dụng chế độ nuôi dưỡng đặc biệt.

Phương pháp vắt sữa dê ra sao?

Tính dê không đằm, ít khi chịu đứng yên một chỗ. Khi vắt sữa tuy không phải cột dây ở chân sau hay cho vào chuồng ép như bò sữa, nhưng nệu không biết cách dể cầm giữ cho dê đứng yên thì… sữa vắt ra được bao nhiêu dễ bị hất đổ tung tóe hết bấy nhiêu.

Bầu sữa vốn là nơi dễ tạo nên sự mẫn cảm, mà khi đã bị nhột nhạt thì dê không bao giờ chịu đứng yên cho ta vắt sữa, dù thời gian chỉ cần năm bảy phút mà thôi. Vì vậy, từ khi dê cái sữa còn tơ, hằng ngày lợi dụng lúc tắm chải, ta nên sờ nắn và vuốt ve bầu vú cho dê quen dần đi, mà không cảm thấy nhột nhạt nữa. Những lần đầu, khi chạm tay vào bầu vú, dê sẽ hốt hoảng nhảy cỡn hai chân sau lên, không hẳn vì nhột mà còn sợ hãi nữa… Từ lúc dê cấn chửâ, sự vuốt ve bầu vú và núm vú nên làm thường xuyên hơn. Nhờ đó mà sau này dê mẹ mới chịu đứng yên cho ta vắt sữa.

Tuy dê sống ở trên mặt sàn chuồng tương đối sạch sẽ (vì được quét dọn hàng ngày), nhưng trước khi vắt sữa (có thể vắt ngay tại chuồng hay dẫn dê đến một khoảng sân, vườn khô ráo, sạch sẽ cạnh đó) ta nên có những bước chuẩn bị kỹ như sau: Cột dê vào sát vách chuồng hay vào trụ rào để dê bớt giãy giụa. Dùng khăn sạch nhúng vào nước ấm để lâu sạch bầu vú và núm vu. Bàn tay của người vắt sữa cũng phải đươc rửa sạch bằng xà bông và lau khô với khăn sạch. Dụng cụ vắt sữa như ca lớn hay sô nhỏ cùng khăn lược sữa, cùng các chai, bình đựng sữa cũng đã được cọ rửa sạch sẽ và khử trùng bằng nước sôi, phơi ngoài nắng nhiều giờ… Càng chuẩn bị kỹ như vậy thì sữa đến tay người uống mới bớt nhiễm khuẩn!

Mọi việc chuẩn bị đã đâu đó xong xuôi, người vắt liền đến ngồi xổm một bên hông dê (thuận tay bên nào thì ngồi bên phía hông đó), rồi giỗ một chân sau của dê lên kẹp chặt vào khuỷu chân cửa mình, để bắt buộc dê đứng yên cho ta vắt sữa. Việc này, với người quen việc thì họ thao tác nhanh gọn và không mỏi mệt, nhưng với ai mới vào nghề chưa kinh nghiệm thì không tránh được sự luống cuống và… mỏi chân (do phải ngồi xổm trong thế phải vặn người mươi lăm phút). Trong trường hợp nếu có một người phụ giúp giữ chặt hai chân sau của dê mẹ thì việc vắt sữa sẽ dễ dàng hơn và nhanh hơn.

Trước khi vắt sữa, một là thả dê con ra thúc vú cho dê xuống sữa, hai là tự người vắt dùng tay vuốt ve trên lưng và bụng dê, và nhất là bầu vú để kích thích cho dê xuống sữa nhanh.

Dù dê mẹ có giãy giụa ta cũng tuyệt đối không được nạt nộ, đánh đập, hoặc có một hành dộng thô bạo nào khác vì như vậy dê sẽ nín sữa luôn! Coi như cữ vắt thất bại hoàn toàn.


Có hai cách vắt sữa dê: vắt vuốt và vắt nắm.

Vắt vuốt dùng trong trường hợp dê có núm vú ngắn. Dùng ngón cái và ngón trỏ bóp chặt vào phần trên của núm vú, trong khi phần bàn tay và ba ngón còn lại phụ lực vào để vuốt sữa xuống. Cứ vuốt độ năm mươi lần thì mạnh tay thúc bầu vú lên một lần để dê xuống sữa đều đặn hơn. Dê có núm vú ngắn vắt không… sướng tay, mà dê thường nín sữa khó lòng vắt cạn kiệt được.

Vắt nắm dùng trong trường hợp dê có núm vú lớn và dài, vừa vặn nắm gọn trong tay. Vắt theo cách này là dùng cả bèn tay nắm gọn núm vú, rồi dùng lực ngón tay, ngón trỏ cùng bàn tay bóp mạnh vào bầu sữa mà vuốt xuống. Cứ bóp, vuốt rồi buông, sau đó lại lặp lại ngay mọi thao tác đó, sao cho nhịp nhàng sữa mới ra nhiều.

Dù vắt vuốt hay vắt nắm, khi vắt núm vú nào trước ta nên vắt cho thật cạn kiệt, sau đó mới vắt sang núm vú còn lại. Khi núm vú sau này cạn sữa thì vú trước đó sữa đã xuống căng phồng. Ta lại vắt tiếp, vắt qua lại khoảng ba bốn lượt thì sữa mới cạn kiệt hết. Trừ trường hợp phải chừa ít sữa cho dê con bú vét thì phải chừa lại một phần.

Dê có tính phản xạ nín sữa hay xuống sữa như bò sữa không?

Dê tuy không mẫn cảm bằng bò, nhưng nó vẫn có tính phản xạ nín sữa hay xuống sữa như bò sữa vậy. Đang vắt sữa mà gặp trường hợp bất như ý dê sẽ nín ngay sữa, không tiếp tục tiết sữa ào ào như trước nữa. Trái lại, khi tâm hồn nó được thoải mái thì sữa có bao nhiêu trong bầu sữa sẽ theo các tuyến sữa mà tiết ra hết, không chừa lại một giọt nào.

Trong giờ vắt sữa, phản xạ nín sữa của dê sẽ xảy ra khi nó gặp trường hợp:

Bị rượt đuổi hay đánh đập thô bạo.

Giật mình do có tiếng động mạnh, nhất là khi có tiếng chó cắn lộn nhau gây náo đông ở gần khu vực vắt sữa.

Do người vắt sữa là người lạ (có cách thao tác khi vắt sữa không giống với cách vắt của người từng vắt trước đây, chẳng hạn như mạnh tay quá hoặc không được nhịp nhàng do không chuyên). Chính vì vậy mới có chuyện cũng con bò sữa đó, cũng con dê sữa đó, mà người thì vắt được sữa nhiều, người lại vắt ra sữa ít!

Thế nào là dê cao sản?

Dê cao sản là dê vắt được trên 2kg sữa mỗi ngày. Trong thực tế, với cách chăn nuôi chưa thể gọi là… đúng chuẩn của ta cũng đã có con cho năng suất sữa 2kg một ngày.

Chu kỳ sữa của dê trung bình được mấy tháng?

Dê nhiều sữa hay ít sữa, chu kỳ sữa ngắn ngày hay dài ngày là tùy vào từng giống dê, và cũng phụ thuộc vào khẩu phần ăn có đầy đủ chất bổ dưỡng hay không mà hàng ngày ta cung cấp cho nó. Với dê ngắn sữa thì chu kỳ sữa của nó chỉ được ba bốn tháng, nghĩa là khi cấn chửa lứa sau được một đôi tháng là dê mẹ đã dợm sụt sữa rồi. Nhưng, với dê dai sữa, chu kỳ sữa của nó có thể được tám chín tháng, có con vắt đến cả năm…

Có phải mỗi giống dê có một loại sữa khác nhau?

Điều này đúng. Mỗi giống dê đều có một loại sữa khác nhau. Điều này cũng giống như bò sữa. Có con cho sữa nhiều kem, có con sữa có chất đạm cao… Nghĩa là thành phần các chất trong sữa giữa con này và con khác không giống nhau. Thế nhưng, với người chăn nuôi kinh nghiệm người ta có thể bổ khuyết điều này bằng cách cho dê ăn những thức ăn cần thiết cũng thay đổi được phần nào chất lượng của sữa. Chẳng hạn sữa con dê này tỷ lệ chất đạm thâp, ta tăng cường thức ăn nhiều đạm cho nó trong nhiều ngày liền thì trong sữa thành phần chất đạm cũng tàng dần lên.

Đẻ xong, bao lâu sau dê mẹ động dục trở lại?

Trung bình một tháng rưỡi đến hai tháng sau khi đẻ dê mẹ động dục trở lại. Con nào động dục sớm thì gọi là dê mắn đẻ. Dê mắn đẻ hay không là tùy vào dòng giống, và cũng tùy vào cách nuôi dưỡng của ta. Nếu được cung cấp khẩu phần ăn nhiều dinh dưỡng, kích thích nhanh sự rụng trứng… Ngược lại nếu dê bị suy dinh dưỡng, thân xác ốm yếu thì chậm lên giống, mà dù cho phối tỷ lệ đậu thai cũng thấp.


Hiện tượng dê mẹ động dục trở lại cũng không khác chi lần đầu, và điều nó báo cho ta biết trước là những ngày trước đó sản lượng sữa sẽ sụt dần… Sau khi phôi giống xong, mức sữa lại được nâng lên gần với mức cũ, nhưng lại sụt dần tỷ lệ nghịch với sự tăng trưởng của bào thai trong bụng. Vì vậy, dù dê cao sản đến đâu, khi dê mẹ còn 4 tuần nữa sinh con cũng nên cho cạn sữa. Nếu tham lam vắt đến tuần lễ cuối cùng sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thai dê trong bụng cũng bị giảm thu trong chu kỳ sữa sắp tới. Thà là khi dê mẹ động dục trở lại, ta nên cố tình để chậm lại vài chu kỳ mới cho phối giống để kéo dài chu kỳ sữa thêm ra sẽ có lợi hơn.

Nuôi dê mang thai sau thời gian cạn sữa như thế nào cho tốt?

Sau một chu kỳ sữa, dê mẹ dù được nuôi dưỡng tốt vẫn bị suy nhược cơ thể không ít thì nhiều. Đã thế trong bụng còn cái thai sắp đến ngày ra đời, nên dê mẹ cần được hưởng chế độ chăm sóc thật tốt, cần được ăn uống thật bể dưỡng để mau hồi sức và giúp bào thai phát triển mạnh hơn. Có nhiều người vụng tính, cứ nghĩ khi dê không đem lại cho mình nguồn lợi từ sữa như trước nữa thì tốn tiền cho ăn bổ béo chỉ tốn phí vô ích mà thôi. Họ đâu ngờ rằng số tiền bỏ ra trong những ngày này là sự đầu tư cần thiết và rất đúng lúc vì nhờ đó mà dê mẹ được mập mạnh, bào thai trong bụng sẽ phát triển mạnh hơn, đồng thời tích lũy được tiềm lực cho chu kỳ sữa sắp tới. Hà tiện với dê mẹ trong lúc này là điều không nên làm, và tự mình hại mình mà thôi. Vì vậy:

Nên cho dê mẹ dược sống nơi yên tĩnh để nghỉ ngơi, và nên cho vận động nhiều giờ trong ngày ở ngoài trời.

Mỗi ngày nên tắm chải để dê dược sạch sẽ và mát mẻ.

Cung cấp đủ cỏ non cho dê mẹ và cho ăn thêm thức ăn tinh, mức độ nhiều ít ra sao tùy vào tình trạng gầy hay mập mạnh của dê.

Trong mọi trường hợp cố tránh cho dê mẹ mang thai hoảng hốt, sợ hãi phải chạy nhảy lung tung hoặc té ngã…

Dê con đến tuổi nào cho dứt sữa?

Dê con tròn ba tháng tuổi đã biết ăn rành, nghĩa là tự nó tìm cỏ lá để ăn no bụng. Thường thì đến tuổi này, nên cho dứt sữa. Nhưng, nếu dê con dùng làm giống sau này thì nên cho bú dặm tiếp cho đến tháng tuổi thứ năm. Kinh nghiệm cho thấy, con được sống gần vú mẹ nhiều ngày sức tăng trọng của dê con nhanh hơn và sức khỏe cũng tốt hơn.

Phương pháp nuôi đàn dê hậu bị ra sao?

Dê hậu bị là dê để dành làm giống tăng bầy đàn đông đảo trong tương lai. Đây là những con dê thực sự khỏe mạnh, có vóc dáng lớn và từ nhỏ đã không bị nhiễm một thứ tật bệnh nào. Việc chọn lựa này không phải do ngẫu hứng nhất thời mà là để tâm theo dõi từ lúc dê mới lọt lòng mẹ cho đến ngày dứt sữa. Trong suốt thời gian khoảng bốn năm tháng đó, nên chọn lọc qua nhiều đợt để loại thải dần những con không đạt chuẩn, như chậm lớn, như không phàm ăn, tính hung hãn hoặc vướng phải một thứ tật bệnh nào đó mà mầm bệnh có thể còn lưu giữ trong thân mình nó.

Từ ngày dứt sữa cho đến ngày “lên giống” chỉ có mây tháng nên phải nuôi dưỡng chu đáo và chăm sóc cẩn thận. Chỉ cần dê được mạnh khỏe, tránh được tật bệnh chứ không cần nuôi thúc cho dê mập mạp. Muốn được vậy, hằng ngày nên cung cấp đầy đủ cỏ tươi cho dê, các thức ăn phụ phế phẩm nông công nghiệp như xác đậu, xác mì, hèm rượu bia, vỏ thơm, đọt mía và các thức ăn củ quả nên tập cho dê ăn dần để thích ứng dần với sự tiêu hóa của dê… Với những thức ăn lạ bụng này cần tập cho dê ăn từ từ, lúc đầu ăn ít sau đó tăng số lượng nhiều hom.. Mặt khác, cần cho dê vận động nhiều giờ trong ngày để gân cốt được nở nang. Nhưng, cũng từ lứa tuổi này đực hậu bị và cái hậu bị được nuôi cách ly để tiện chăm sốc riêng. Cần phải vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, chỗ dê nằm phải được ấm áp, tránh mua tạt gió lùa mới tốt..

Giá trị dinh dưỡng của sữa dê như thế nào?

Sữa dê là loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao hơn sữa bò. Trong sữa dê có đầy đủ các thành phần như protein, chất béo, chất khô, khoáng và sinh tố nên rất bổ dưỡng, dành để bồi bổ cho người già, người bệnh và trẻ con. Mặt khác, trong sữa dề gần như không có vi trùng lao, lại dễ tiêu hóa, dễ hấp thu nhờ những tinh thể hình cầu trong chất béo quá nhỏ. Đuừng kính của tinh thể này chỉ dưới 3 micro mét mà thôi. Do lẽ đó nên sữa dê lúc nào cũng có giá cao hơn sữa bò gấp hai, gấp ba lần mà số cung bao giờ cũng không đáp ứng nổi số cầu.

Ý kiến mọi người cho bài viết này

Chưa có ý kiến nào cho bài viết Phương pháp nuôi dê sữa con. Mọi người đang mong chờ đóng ý kiến của bạn.

Ý kiến của bạn