Cách chọn và nuôi dê sữa

Chọn dê sữa tốt nên dựa vào những tiêu chuẩn nào?

Nuôi dê sữa ta nên cố chọn lựa cho được những con dê sữa thật tốt mà thôi, như vậy mới không bỏ công chăm sóc mà lại thu được nhiều lợi. Cũng tốn bao nhiêu thức ăn, cũng tốn bấy nhiêu chuồng trại… mà cái lợi từ việc nuôi dê sữa cao sản tăng lên gấp mấy lần khi nuôi dê sữa loại thường. Ban đầu, nên chọn những con giống tốt mà nuôi, sau đó sẽ có cơ hội gầy nên cả bầy đàn đông đảo mà con nào cũng đạt tiêu chuẩn thì còn gì thú vị hơn. Điều ai cũng biết, giống dê sinh sản rất nhanh, nên việc gầy một bầy đàn để làm giống sau này không tốn bao nhiêu thời gian và công sức.

Nhưng, phải dựa vào đâu dể chọn lựa được những dê sữa cao sản làm giống?

Kinh nghiệm của người Ấn Độ nuôi dê sữa ở vùng Cầu Tre trước đây là chỉ chọn những con có bầu vú tốt, cho năng suất cao, chu kỳ sữa dài ngày, còn vóc dáng, sắc lông, kể cả dòng giống ở đâu cũng là việc phụ. Chính vì có cách chọn lựa như vậy nên ta thấy bầy dê sữa của họ không đồng đều từ vóc dáng đến màu lông, nhưng bầu sữa con nào cũng… thuộc hạng cao sản cả!

Theo thiển ý chúng tôi, muốn chọn con dê tốt sữa để làm giống, tã nên căn cứ vào hai yếu tố chính là: dòng giống và vóc dáng.

Về dòng giống, nên cố chọn những con có lý lịch rõ ràng, như dê cha dê mẹ thuộc dòng dê sữa cao sản của nước nào, hoặc lai giống ra sao… Sau đó, nếu có thể được, ta nên tìm hiểu cặn kẽ hơn về sản lượng sữa của dê mẹ trong ngày, trong cả chu kỳ vừa qua…

Thực tế cho thấy, không phải hễ dê bố mẹ thuộc dòng giống tốt là con của chúng cũng có những đặc tính tốt như bố mẹ cả đâu. Mọi giống thú vật khác cũng vậy, cha mẹ dù giống tốt, nhưng con cái cũng có con tốt con xấu. Tuy vậy, chúng ta vẫn tin “con nhà tông không giống lông cũng giống cánh”, nên dù sao chọn được dê có dòng giống tốt vẫn hơn.

Ngoài việc chọn dòng giống ra, ta còn phải chọn vóc dáng của từng con dê nữa. Con dê sữa thường có vóc dáng khác với con dê thịt. Hình dáng của dê sữa là cổ dài (cổ lãi), lưng thẳng, bụng to, hông rộng, và nhất là có bầu sữa lớn, vú da mềm mại và dưới bụng có nhiều gân sữa gấp khúc ngoằn ngoèo chạy từ bầu vú lên đến gần nách chân trước…

Bộ lông chỉ cần tươi tắn, mướt mát, chứng tỏ dê mập mạnh, còn sắc lông chỉ có giá trị về mặt mỹ quan mà thôi, không ảnh hưởng gì đến năng suất sữa của dê.

Dê đực đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bầy đàn tốt cho tương lai nên cần phải có sự chọn lựa cẩn thận. Một dê đực phối giông đến bốn năm mươi dê cái, nên sức lực con đực phải khỏe mạnh, không vướng một chút tật bệnh gì.

Nên chọn dê đực sữa có ngoại hình vạm vỡ, vóc dáng to cao, đầu ngắn và rộng, cổ bạnh, ngực nở, bụng thon, tai vừa to vừa dày, dài và cụp hẳn xuống, bốn chân mạnh khỏe, cứng cáp. Điều cần là hai tinh hoàn phải to và đều, không thòng. Nên chọn đực từ dê mẹ cao sản, là con của lứa thứ hai, thứ ba, hoặc thứ tư. Nếu là con một (mẹ chỉ đẻ một con duy nhất) mới tốt. Không nên nuôi dê đực sừng vì hung dữ.

hinh dang vu de
Dê có núm vú ngắn (xấu) Dê có núm vú dài (tốt)

Cách nuôi dưỡng đực sữa giống ra sao

Ngay từ lúc còn nhỏ, dê đực giống đã được hưởng chế độ nuôi dưỡng và chăm sóc đặc biệt hơn những dê khác. Nó có thể được bú sữa đến tháng tuổi thứ tư, thứ năm, và bú thoải mái. Chủ nuôi cũng tập cho dê đực giống ăn cỏ trễ (thường qua tháng tuổi thứ ba) để bao tử không bị giãn nở, nhờ đó sau này bụng thon, xoay trở nhanh lẹ, phối giếng khỏe hơn những đực bụng to chang bang.

Nếu nuôi thả, hàng ngày dê đực giống vẫn đi ăn theo bầy đàn. Nhưng, tối về ta nên cho ăn bể sung no đủ, vì cả ngày dê đực gần như không quan tâm đến chuyện ăn uống, nó cứ đi lẽo đẽo cạnh đàn dê cái để ve vãn. Bản tính của dê đực là vậy, nhưng nhờ đó mà kích thích sự rụng trứng của dê cái đúng chu kỳ. Ban đêm dê đực phải nhốt vào chuồng riêng, hoặc cầm cột vào một gốc chuồng để nó không lùng sục quậy phá khiến cả đàn bất an không ngủ nghỉ được.

Với dê đực nuôi chuồng thì chuồng dê đực phải làm cách xa chuồng dê cái, nhờ đó đực lúc nào cũng sung. Nên cho dê đực ản ngày ba bữa thật no nò với thức ăn bổ dưỡng. Những thời gian nào đực phải phối giống liên tục trong nhiều ngày, ta càng lo tẩm bổ cho nó nhiều hơn: cung cấp cỏ non, các loại cỏ họ đậu, thức ăn tinh, thêm vitamine và khoáng vi lượng và vài ba trứng gà mỗi ngày.

Bình thường, nên cho dê đực vận động vài ba giờ trong ngày, và khi trời nắng ấm nên tắm chải cho sạch sẽ. Sau cùng, điều chắc chắn ai cũng biết: không nên bắt dê đực phối giông quá sức của nó, vì như vậy dê dễ kiệt sức…

Cách chọn dê cái cao sản ra sao

Chọn dê cái cao sản từ dê cha có dòng giống tốt và mẹ là dê cao sản. Nhưng nếu chỉ cần bao nhiêu đó chỉ mới giúp ta an tâm được một phần. Phần còn lại là phải điểm qua vóc dáng và bầu sữa của nó.


Nên chọn dê cái có những đặc điểm sau đây: thân mình cao ráo, đòn dài, lưng thẳng, da mỏng lông mịn, đầu to vừa phải, cổ dài, hông rộng, bầu vú da nở nang cân xứng và gắn chặt vào phần bụng. Từ bầu vú nổi lên những gân sữâ gấp khúc chay dài đến gần nách chân trước. Hai núm vú mềm mại và dài, cân xứng và to như trái chuối cau. Hai chân trước thẳng, và hai chân sau cứng cáp…

Nếu là dê nhà nuôi lên, nên chọn dê cái sơ sinh có thể trọng cao, và 6 tháng tuổi đầu nên có chế đô nuôi dưỡng thật tốt. Đã thế, còn phải chọn lựa qua nhiều đợt, nếu con nào không đạt chuẩn thì nên dứt khoát loại bỏ, đừng tiếc.

Nuôi dê sữa có khác gì nuôi dê thịt?

Nuôi dê sữa thường nuôi với số lượng ít nên người ta nuôi chuồng chứ ít ai chăn thả. Nuôi chuồng thì phải cho ăn uống no đủ và đủ chất bổ dưỡng cần thiết. Mỗi ngày phải cho dê sữa (cả đực lẫn cái) vận động trong vài ba giờ để chúng khỏi bị cuồng cẳng. Vận động bằng cách thả dê ra sân chơi ở cạnh chuồng để dê vừa tắm nắng vừa hít thở không khí trong lành. Mỗi ngày nên tắm chải để dê được mát mẽ, sạch sẽ, và tránh được các loại ký sinh trùng rận mạt…

Kiểu chuồng nuôi dê sữa ra sao?

Bản tính của dê là thích ở nơi cao ráo, sạch sẽ, vì vậy chuồng nuôi dê phải làm sàn, cao khỏi mặt đất từ 50cm đến 1m. Sàn có thể làm bằng nẹp tre già, bằng thân cây cau (chẻ làm tư) hay bằng nẹp gỗ… sao cho có kẽ hở giữa hai lằn nẹp rộng hơn 1cm đủ để nước tiểu và phân dê lọt hết qua kẽ sàn để xuống đất được.

Nuôi dê sữa không ai nuôi tập thể trong chuồng rộng mà làm từng ngăn nhỏ để nuôi. Dê cái lứa có thể nuôi vài ba con chung một ngăn chuồng, nhưng với dê mẹ đang mang thai, mẹ đang vắt sữa phải nuôi riêng mỗi con một ngăn, để tránh chúng húc cụng nhau và để cung cấp khẩu phần ăn đúng mức cho mỗi con.

Mỗi con dê mẹ được ở trong một ngăn chuồng rộng từ 2 đến 3 thước vuông. Hai mặt hông và mặt sau cửa ngăn chuồng đều có vách ngăn chắc chắn và cao hơn 1m. Mặt trước của ngăn chuồng là nơi đặt máng ăn, máng uống và cửa chuồng. Từ cửa chuồng có một cái cầu thang để khi cần thì dắt dê lên xuống.

Bên cạnh chuồng có mái lợp, mái cao hơn mặt sàn khoảng 1,5m trở lên, nhờ đó mà chuồng mới được thoáng mát. Chuồng nhốt dê đực phải có diện tích rộng hơn chuồng dê cái, và tất nhiên là phải có độ bền chắc mới cầm giữ nó được.

Làm chuồng nuôi dê cần chọn hướng tốt hay không?

Làm chuồng nuôi dê cũng phải chọn hướng tốt, chọn cuộc đất thích hợp, như vậy việc chăn nuôi mới đem lại kết quả tốt. Hướng tốt ở đây là hướng chính đông, hay hướng Đông nam. Hai hướng này vừa đón nhận được ánh nắng sáng ấm áp và mát mẽ, giúp chuồng khô ráo và nhờ ánh nắng sáng tiêu diệt bớt các loại vi trùng, vi khuẩn giúp dê sống mạnh khỏe… Đó là chưa nói đến cái lợi là trong nắng sáng có tia cực tím cung cấp vitamine D giúp bộ khung xương của dê cứng cáp hơn.

Còn chọn cuộc đất thích hợp là đất làm chuồng phải cao ráo, chung quanh không có ao tù nước đọng, vì đó là những ổ vi trùng làm hại sức khỏe của dê.

Tóm lại, dê sữa cần được sống trong môi trường sống tốt: yên tĩnh, sạch sẽ, thông thoáng, khô ráo, che chắn được gió lạnh, mưa tạt, nắng giọi…

Dê cái sữa nuôi đến năm tuổi thứ mấy thì loại thải

Nếu gặp con cái tốt sữa và sinh sản tốt, có thể nuôi đến tháng tuổi thứ tám, thứ chín. Thật ra thời gian sử dụng ngắn hay dài ngày này, phần lớn còn tùy thuộc vào phương pháp chăn nuôi và chăm sóc của chủ nuôi có tốt hay không. Nếu hà tiện cho dê ăn uống thiếu dinh dưỡng mà lại khai thác sữa triệt để thì dê sẽ mau kiệt sức. Mà khi dê mẹ đã suy kiệt sức lực thì phải mất nhiều thời gian và tiền của (cho ăn uống bổ dưỡng) may ra mới phục hồi sức khỏe nó được.

Dê đực sữa giống sử dụng được bao nhiêu năm tuổi?

Một con dê đực thực sự khỏe mạnh, nếu nuôi dưỡng tốt và cho phối giống điều độ có thể nuôi được 6 năm, hoặc hơn. Ngược lại, nếu cố tình… vắt kiệt sức lực của nó thì dê đực mau kiệt sức và phải loại thải sớm. Thường những đực già phối giống kém và chậm chạp, tỷ lệ cái đậu thai cũng thấp.

Kiểu chuồng hay cũi nuôi dê con ra sao?

Dê con, nếu là dê thịt thường được sống chung với mẹ từ lúc lọt lòng cho đến ngày khôn lớn, vì vậy không nuôi trong cũi hay chuồng riêng. Mấy tuần đầu khi dê con còn yếu sức đi dứng chưa vững thì mấy mẹ con được nuôi riêng ra một nơi (một ngăn chuồng hay một góc chuồng), và khi tung tăng chạy nhảy lanh lẹ thì cho nhập vào bầy đàn sống như dê lớn.

Ngược lại, với dê sữa, dê con được cho bú có cữ, bú có chừng mực nên thường được nuôi cách ly với mẹ nó, ngay từ lúc mới lọt lòng, hoặc sau thời gian bú hết sữa đầu. Dê con được nuôi trong cũi hay trong chuồng làm riêng cho nó. Cái cũi nuôi dê con cũng là một dạng chuồng có hình khối vuông hay khối chữ nhật, có sàn cao hơn mặt đất khoảng vài ba mươi phân trở lên, trên nóc và bốn vách cũi đều đóng nẹp bằng tre, ván hay lưới sắt B40 có kẽ hở cho thông thoáng. Cũi đóng rộng hay hẹp là còn tùy vào việc dùng để nuôi số dê con nhiều hay ít. Nếu chỉ nuôi vài ba con thì chỉ cần hơn một thước vuông cũng đủ. Thật ra, cũi chỉ dùng dể nuôi nhốt dê con trong tháng tuổi đầu tiên, sau đó phải dời nuôi sang chuồng rộng rãi hơn. Nói tóm lại, cũi đóng vai trò như một cái “lồng úm” giúp dê sơ sinh được sống ấm áp và êm ái. Cũi khác chuồng ở chỗ có thể di chuyển nơi đâu cũng được, còn chuồng thì làm một nơi cố định…

Chuồng nuôi dê con trên một tháng tuổi cũng không khác gì chuồng nuôi dê trưởng thành, có điều phải bảo đảm có sự ấm áp, nhất là ban đêm và mùa lạnh. Nếu có khác chăng là vị trí của máng ăn uống phải hạ thấp xuống (và đóng gọn nhỏ) vừa tầm đứng ăn của dê con là được. Trên sàn chuồng nên lót rơm khô hoặc lót bao bố, và phải chong bóng điện tròn để sưởi ấm khi bên ngoài trời trở rét. Chỉ khi đến tuổi dứt sữa, dê con mới được rời khỏi chuồng này để nhập theo bầy đàn hoặc nuôi trong ngăn chuồng dê lớn.

Ý kiến mọi người cho bài viết này

Chưa có ý kiến nào cho bài viết Cách chọn và nuôi dê sữa. Mọi người đang mong chờ đóng ý kiến của bạn.

Ý kiến của bạn