LIÊN HỆ QUẢNG CÁO: 0989.467.685 - info@caytrongvatnuoi.com

Phát dục cá thể của cây chè

Chỉnh sửa lúc 11/10/2018

Những hiểu biết chung về quy luật hình thành búp ở cây chè

Hoạt động sinh trưởng của búp chè diễn ra theo một quy luật nhất định và theo thứ tự thời gian, hình thành nên các đợt sinh trưởng. Tiến trình của mỗi đợt sinh trưởng có thể diễn tả theo sơ đồ như sau.

Sơ đồ đợt sinh trưởng

Sơ đồ đợt sinh trưởng

Tất cả các loại mầm (kể cả mầm trong hạt) đều hoạt động theo đúng quy luật trên.

Theo Alizade (1964), giai đoạn ẩn không phải là sự tăng lên một cách đơn giản, đồng đều về khối lượng, mà là sự hình thành những cơ quan mới, tức là một quá trình phức tạp của sự phát triển cá thể thực vật. Giai đoạn này gồm ba bước:

– Bước I: bắt đầu hình thành mầm, khi mầm chè phát triển mạnh, và trong chúng hình thành nên những mầm mống của lá và các cơ quan khác. Bước này thường xảy ra trong thời gian sinh trưởng của năm trước.

– Bước II: là giai đoạn ngủ nghỉ bắt buộc hay sinh trưởng chậm trong mùa Đông và sinh trưởng ẩn trong mùa Xuân.

– Bước III: mầm sinh trưởng mạnh và phân hóa cho đến trước khi bắt đầu giai đoạn hiện.

Thời gian của mỗi đợt sinh trưởng dài hay ngắn thay đổi tùy theo đặc điểm của giống, điều kiện ngoại cảnh, điều kiện chăm sóc, quản lý. Kết quả nghiên cứu của các nước cho thấy:

– Nếu để sinh trưởng tự nhiên, không đốn tỉa, trên một cành chè mỗi năm có thể hình thành 3 – 5 đợt sinh trưởng.

– Trong điều kiện hái búp kinh doanh, trên mỗi cành có thể hình thành 6 – 7 đợt cành/năm.

– Trong điều kiện thâm canh tốt, trên mỗi cành chè có thể hình thành 8 – 9 đợt cành/năm.

Trong điều kiện sinh trưởng tự nhiên, trong mỗi đợt sinh trưởng có thể hình thành 9 – 12 lá thật.

Trong điều kiện ở Gruzia, Azecbaizan và vùng Kratnodac, sinh trưởng của cây chè được bắt đầu từ nũa cuối tháng 3 (mùa Xuân) và búp sinh trưởng mạnh từ giữa tháng 4. Sau khi kết thúc đợt sinh trưởng đầu tiên, cây chè trãi qua giai đoạn tạm ngừng sinh trưởng ngắn trong mùa hè (búp mù xuất hiện hàng loạt). Trong giai đoạn này, những mầm sinh trưởng mới được hình thành. Sau giai đoạn này, sinh trưởng dinh dưỡng của cây chè phục hồi song song với sinh trưởng sinh thực. Ở những cây chè hái búp có đốn, sinh trưởng bắt đầu chậm hơn khoảng một tuần so với cây chè hái búp không đốn hoặc cây chè để giống.

Bảng Thời gian hình thành các đợt sinh trưởng trong năm ở các tuổi khác nhau (Nguyễn Phong Thái, 1976)

Đợt sinh trưởng Số ngày hình thành 1 đợt sinh trưởng
Chè 4 tuổi Chè 7 tuổi Chè 10 tuổi
1

2

3

4

5

6

7

42

31

29

30

32

36


42

40,0

32,0

32,0

28,0

33,5

34,0

36,5

41

36

35

31

36

34

41

 

Theo Bakhatze (1948), chu kỳ ‘sinh trưởng mạnh mẽ trong mùa Xuân – thời kỳ ngủ nghỉ ngắn trong vụ hè – sự phục hồi hoạt động sinh trưởng dinh dưỡng và sinh thực – thời kỳ nghỉ Đông’ là do đặc tính bên trong của cây chè, không liên quan đến những điều kiện bên ngoài.

Tuy nhiên thực tế sản xuất ở những vùng chè nhiệt đới (quần đảo Java, Srilanka, Việt Nam và vùng chè miền nam Ấn Độ) cây chè có thể sinh trưởng và cho thu hoạch búp quanh năm.

Thời gian bắt đầu sinh trưởng của cây chè ở những vùng khác nhau thì khác nhau, nên thời gian bắt đầu cho thu hoạch búp cũng khác nhau.

Một số khái niệm cơ bản

Đợt cành: đợt cành là khoảng thời gian được tính từ khi mầm chè phát động, sinh trưởng, hình thành một số lá nhất định sau đó mầm chè đi vào trạng thái tiềm sinh để chuẩn bị quá trình sắp xếp đợt cành mới. Thường mỗi năm có khoảng 3 – 4 đợt cành, tức để hoàn tất một đợt cành cần khoảng 3 – 4 tháng.

Đợt búp: đợt búp là khoảng thời gian mầm chè phát động, sinh trưởng cho đến khi búp đủ tiêu chuẩn hái. Thường trên nương chè kinh doanh, mỗi năm có khoảng 6 – 7 đợt búp, thời gian cho mỗi đợt búp khoảng từ 40 – 60 ngày.

Lứa hái: lứa hái là khoảng thời gian giữa hai lần hái. Phiên hái được xác định khi trên mặt tán có 30% số búp đủ tiêu chuẩn hái. Trong điều kiện của Bảo Lộc (Lâm Đồng), lứa hái trong mùa mưa là 5 – 7 ngày/lứa, còn trong mùa khô là 10 – 15 ngày/lứa hái. Tùy vùng, hàng năm có thể hái khoảng 25 – 36 lứa. Ở Bảo Lộc, trong điều kiện thâm canh tốt, có thể hái đến 52 lứa/năm. Ở những vùng lạnh (Liên Xô cũ, Nhật Bản) búp chè phát triển chậm, chi thu hoạch được khoảng 6 – 7 lứa/năm (thời gian cho mỗi lứa hái là 1 – 2 tháng).

Bảng Thời gian hoàn thành đợt búp và năng suất của các dòng chè cành TB11 và TB14 tại Bảo Lộc, Lâm Đồng

Giống chè Thời gian hoàn thành đợt búp (ngày) Năng suất (tấn.ha-1)
TB11

TB14

40

36

16

25

Phát dục cá thể của cây chè

Phát dục cá thể của cây chè hạt là quá trình từ khi tế bào trứng thụ tinh, bắt đầu phân chia cho đến khi cây chè già cổi tự chết. Đây cũng chính là chu kỳ sống cá thể của cây hay tổng chu kỳ phát dục của cây chè hạt. Chu kỳ sống của cây chè rất lâu, có thể đạt 100 năm hay lâu hơn.

Phát dục cá thể của cây chè cành là quá trình từ khi mầm dinh dưỡng trên cành giâm bắt đầu phát động, hình thành cành chè mới cho đến khi cây chè già cổi, tự chết.

Sơ đồ chu kỳ phát dục cây chè

Sơ đồ chu kỳ phát dục cây chè

Chu kỳ phát dục hàng năm là khoảng thời gian bắt đầu từ khi mầm đỉnh bắt đầu phát động, sinh trưởng, hình thành búp, lá, hoa… cho đến năm sau trước khi mầm đỉnh bắt đầu phát động trở lại.


Quan hệ giữa tổng chu kỳ phát dục cá thể và chu kỳ phát dục hàng năm là quan hệ biện chứng: phát dục hàng năm được thực hiện trên cơ sở tổng chu kỳ phát dục cá thể của cây chè. Tổng hợp nhiều chu kỳ phát dục hàng năm tạo thành tổng chu kỳ phát dục cá thể của cây chè.

Tổng chu kỳ phát dục cá thể của cây chè

Theo một số tác giả Trung Quốc, tổng chu kỳ phát dục cá thể cây chè được chia làm năm giai đoạn: giai đoạn phôi thai; giai đoạn cây con; giai đoạn cây non; giai đoạn cây chè lớn và giai đoạn cây chè già.

* Giai đoạn phôi thai (giai đoạn hạt giống)

Giai đoạn phôi thai chính là giai đoạn phôi hạt (đối với chè hạt) hay phôi của các mầm dinh dưỡng (đối với chè cành):

– Giai đoạn phôi hạt: là quá trình hình thành hạt, được tính từ khi hoa được thụ phấn, thụ tinh cho đến lúc quả chín, quá trình này đòi hỏi khoảng 1 năm.

– Giai đoạn phôi của các mầm dinh dưỡng là khoảng thời gian bắt đầu từ lúc phôi mầm phát động, phân hóa, hình thành búp mới, cành mới nếu tách khỏi cây mẹ thì nó có khả năng mọc rễ để hình thành một cá thể mới. Quá trình này cần khoảng 60 – 80 ngày.

* Giai đoạn cây con

Giai đoạn cây con được tính từ khi hạt nảy mầm cho đến cây ra hoa, kết quả lần đầu tiên. Giai đoạn này cần khoảng trên dưới hai năm. Trong điều kiện ở Việt Nam, thường giai đoạn này kết thúc ở cuối năm thứ nhất. Trong giai đoạn này cây sinh trưởng dinh dưỡng mạnh, tán cây vươn theo chiều cao mạnh hơn là phân cành ngang. Đặc điểm ưu thế đỉnh ở hai đầu.

* Giai đoạn cây non

Giai đoạn cây non được tính từ khi cây ra hoa, kết quả lần đầu tiên cho đến khi cây được định hình, có bộ khung tán rõ. Giai đoạn này cần khoảng 2 – 3 năm. Trong điều kiện chè trồng tại nước ta, giai đoạn cây non tương ứng với giai đoạn chè 2 – 4 tuổi. Trong giai đoạn này sinh trưởng dinh dưỡng vẫn chiếm ưu thế, thân chè đã có một số cành nách, bộ rễ cũng đã phát triển, có nhiều rễ bên. Năng suất chè cao dần.

* Giai đoạn cây chè lớn

Giai đoạn này được tính từ khi cây chè định hình, có tán ổn định, bước vào giai đoạn kinh doanh cho đến khi cây chè có biểu hiện thay tán mới, từ gốc, xuất hiện những cành vượt to khỏe để thay thế tán cũ già cỗi.

Giai đoạn này kéo dài 20 – 30 năm hoặc lâu hơn tùy giống, điều kiện ngoại cảnh, khí hậu đất đai, điều kiện chăm sóc, quản lý, thu hoạch…

Đây là giai đoạn dài nhất và là giai đoạn sản xuất kinh doanh, cung cấp búp nhiều nhất, chất lượng tốt nhất trong tổng chu kỳ phát dục cá thể của cây chè. Cũng trong giai đoạn này, các bộ phận trong cá thể phát dục hoàn chỉnh nhất, sinh trưởng dinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực diễn ra mạnh nhất, biểu hiện rõ những đặc tính tốt, xấu của giống.

* Giai đoạn cây già

Giai đoạn cây già được bắt đầu từ lần cải tạo tự nhiên (chồi vượt mọc lên thay thế bộ khung tán củ) và kết thúc khi cây chè già cỗi và tự chết.

Trong giai đoạn này cây chè suy yếu dần, cơ năng sinh lý giảm. Giai đoạn này có thể chia ra làm 3 thời kỳ nhỏ:

– Thời gian đầu của thời kỳ này, quá trình sinh trưởng sinh thực diễn ra mạnh, cây phát triển hoa quả nhiều, cành lá yếu, cành tăm hương nhiều, các búp chè chỉ có khoảng 2 – 3 lá thật là mù xòe, kích thước lá giảm hẳn, sinh trưởng dinh dưỡng kém.

– Thời kỳ giữa, quá trình sinh trưởng dinh dưỡng và sinh thực đều yếu.

– Cuối giai đoạn này, tán chè có hiện tượng chết dần từ ngoài vào. Từ cổ rễ xuất hiện những cành vướt to, lóng dài, da đỏ : đây là dấu hiệu thay đổi bộ khung tán mới, nếu thực hiện kỹ thuật đốn trẻ lại thì cây chè có thể phục hồi sinh trưởng thêm một thời gian.

Chu kỳ phát dục hàng năm của cây chè

Chu kỳ phát dục hàng năm của cây chè có hai giai đoạn: giai đoạn sinh trưởng và giai đoạn tạm ngừng sinh trưởng.

Trong giai đoạn sinh trưởng, các loại mầm dinh dưỡng sẽ phát động, hình thành búp, rồi cành. Mầm sinh thực phân hóa thành nụ, hoa và quả. Hệ rễ cũng phát triển, hình thành các rễ bên và rễ hấp thu.

Tương qua giữa sinh trưởng dinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực tùy thuộc và giống, tuổi cây, điều kiện ngoại cảnh, mùa vụ, trình độ chăm sóc, quản lý, thu hoạch…

Giai đoạn sinh trưởng dài hay ngắn tùy vào giống, tuổi cây, điều kiện ngoại cảnh, điều kiện chăm sóc, quản lý, thu hoạch.

Giai đoạn tạm ngừng sinh trưởng là một bộ phận giúp cây chè hoàn thành chu kỳ phát dục hàng năm, do đó cũng rất quan trọng, cần tạo điều kiện cho cây hoàn tất giai đoạn này, có như vậy cây mới sinh trưởng phát triển bình thường, cho năng suất, phẩm chất tốt nhất.

Bạn có muốn nhận nội dung tương tự Cây lấy lá qua email không?