LIÊN HỆ QUẢNG CÁO: 0989.467.685 - info@caytrongvatnuoi.com

Nhân giống cam, quýt, bưởi.

Chỉnh sửa lúc 12/10/2018

Để có được những cây giống chất lượng cho ra những sản phẩm ngon, đẹp, mang lại giá trị kinh tếcao. Mời bạn đọc theo dõi bài viết nhân giống cam, quýt, bưởi.

Chọn cây bố mẹ

– Cây bố mẹ có năng suất cao, ổn định, đã ra quả từ 3 – 5 vụ, phải đảm bảo không bị nhiễm bệnh greening và các bệnh virus khác. Chọn cành bánh tẻ (không già không non), sinh trưởng tốt, vị trí ở ngoài trảng.

– Chọn những cành có kích thước nhỏ, cành cấp III trở lên, ở vị trí lưng chừng tán và ở ngoài rìa tán.

Phương pháp nhân giống

Chiết cành

– Không chiết nhân giống ở những cây đã già cỗi, có nhiều sâu bệnh. Đặc biệt cấm tuyệt đối không chiết nhân giống cây cam bị bệnh virus như greening, tristeza,…

– Không chiết những cành to, cành nằm sâu trong tán ít được tiếp nhận ánh sáng và cành dưới thấp.

Tốt nhất nên chọn cành ở giữa tầng tán phơi ra ngoài ánh sáng, gióng ngắn, cành mập, đường kính từ 1,0 – 1,5cm, màu vỏ cây không quá xanh và cũng không quá thẫm, nên chọn cành bánh tẻ để chiết. Chiều dài cành chiết từ 40 – 60cm, có hai nhánh. Trong chiết cành thì cành nhỏ có khả năng ra rễ, sinh trưởng tốt hơn cành to, nhưng nếu chiết cành nhỏ quá, cành dễ bị gãy, không mang nổi bầu.

  • Thời vụ chiết

Vụ xuân hè: chiết vào tháng 2, 3 và 4.

Vụ thu đông: chiết vào tháng 8, 9 và 10.

Trước khi chiết cành cần chăm sóc cây mẹ từ 1 – 2 tháng để cây mẹ sinh trưởng khoẻ, nhựa trong cây lưu thông mạnh, cành chiết nhanh ra rễ.

chiết cành

Chiết cành

  • Kỹ thuật chiết

– Khoanh vỏ:

Dùng dao sắc khoanh tròn cành chiết ở hai đầu cách nhau từ 3 – 5cm, cách gốc cành 10 – 15cm, sau đó dùng mũi dao bóc vỏ vùng đã khoanh. Dùng dao cạo sạch chất nhờn trên mặt gỗ để loại bỏ lớp tế bào tượng tầng, dùng giẻ lau sạch vết cắt.

– Chuẩn bị đất bó bầu:

Cùng với việc chọn cành, cần chuẩn bị đất để bó bầu. Dùng đất vườn hoặc đất bùn ao phơi khô, đập nhỏ rồi trộn lẫn với phân chuồng hoai mục, trấu bổi hay rơm rác mục, rễ bèo tây,… Hỗn hợp theo tỷ lệ 2/3 đất còn 1/3 là những nguyên liệu kể trên và được làm ẩm đến 70% độ ẩm bão hoà (đất có thể vê thành “con giun”, nhưng nắm chặt nước không chảy ra tay). Một bầu chiết đường kính từ 6 – 8cm, trọng lượng 150 – 300g, chiều cao bầu đất 10 – 12cm. Không nên làm bầu quá to, cây không cung cấp đủ nước cho đất, đất phía ngoài bị khô cứng, chặt bí cây khó ra rễ.

– Chiết cành

Chọn ngày có thời tiết tốt (trời nắng), dùng dao sắc cắt khoanh vỏ, không nên cắt vào phần gỗ, nên bố trí cắt vỏ buổi sáng, tuỳ theo từng giống cây khác nhau mà thời gian bỏ bầu cũng khác nhau. Các giống cây có múi ít nhựa mủ chỉ nên phơi nắng tối thiểu 2 – 3 ngày sau đó mới bỏ bầu. Chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu như đất bỏ bầu, giấy nilon, dây bó,… Dùng nguyên liệu đất đã chuẩn bị, giàn đất mỏng đều đủ bó xung quanh cành, dùng giấy nilon quấn xung quanh bầu, lấy dây buộc chặt hai đầu túi bầu, buộc chặt không cho bầu chiết xoay tròn.

– Cắt cành chiết

Sau khi chiết từ 45 – 60 ngày, tùy theo mùa vụ và giống cây ăn quả khác nhau, quan sát thấy rễ mọc ra. Khi rễ đã chuyển từ màu trắng nõn sang màu vàng ngà hoặc hơi xanh thì có thể cưa cành chiết giâm vào vườn ươm. Trước khi hạ bầu chiết cần cắt bớt những lá già, lá bị sâu và một phần lá non. Mật độ giâm cành chiết 20 x 20cm, hoặc 30 x 30cm. Không nên giâm cành chiết quá dày, rễ và mầm cành phát triển kém, khi bứng đi trồng khó khăn. Trước khi hạ bầu, xé bỏ giấy nilon, dùng đất màu lấp cách cổ bầu 3 – 5cm, tưới đẫm nước, nên che bớt 50% ánh sáng tự nhiên, hàng ngày tưới 2 lần như trên. Sau 5-10 ngày chuyển sang chế độ 1 – 2 ngày tưới 1 lần tùy theo độ ẩm đất. Có thể ra ngôi cành chiết trong túi nilon hay sọt tre và chăm sóc như với cây giâm cành.


Sau khi hạ bầu 15-20 ngày, bỏ bớt mái che để cây quen dần với ánh sáng tự nhiên. Đến ngày thứ 30 bắt đầu tưới nước phân đã ngâm kỹ và chăm sóc như cây con. Sau giâm cành chiết từ 45 – 60 ngày có thể đánh cây đi trồng.

Đọc thêm  Phương pháp chiết cành nhân giống cây

Cây giống cần vận chuyển đi xa nên hạ bầu chiết vào túi PE có kích thước 15 X 13cm. Tốt nhất là dùng bùn rơm quấn thêm vào bầu chiết rồi để vào chỗ mát, sau 1-2 tháng mới vận chuyển đến nơi trồng.

Ghép mắt

Hiện nay ghép được coi là phương pháp tốt nhất, với nhiều ưu điểm: cây khoẻ, chống chịu bệnh tốt, giữ được các tính chất tốt của cây mẹ, mau cho quả,…

  • Chuẩn bị vật liệu ghép

-Gốc ghép: Muốn nhân giống bằng phương pháp ghép, trước hết phải trồng cây gốc (gọi là gốc ghép). Gốc ghép có thể được tạo bằng phương pháp gieo hạt hoặc nhân bằng giâm cành. Tiêu chuẩn gốc ghép khi tiến hành ghép: cao từ 0,8 – 1m, đường kính thân 0,8 -1cm, cây khoẻ, sạch bệnh.

-Lựa chọn mắt ghép: Lấy mắt ghép của những cây mẹ đang sinh trưởng tốt, sai quả, hàng năm ra quả đều, quả ngon, không sâu bệnh, lấy mắt trên các cành bánh tẻ, đường kính cành 0,5 – 0,8cm, cành thẳng, không có hoặc có ít nhánh hay cành phụ, lá trên cành xanh tốt.

ghép mầm

ghép mầm

  • Thời vụ ghép:

Nên ghép vào tháng 3 – 4 và tháng 8-9 trong năm, lúc này nhiệt độ vừa phải, không quá cao hay quá thấp.

  • Kỹ thuật ghép:

Có 3 kiểu ghép mắt phổ biến trong nhân giống cây ăn quả là ghép cửa sổ, ghép kiểu chữ “T” và ghép áp mầm.

– Ghép cửa sổ:

+ Mở gốc ghép ở vị trí cách mặt đất 15 – 20cm. Dùng dao sắc rạch 2 đường ngang song song khoảng 0,8cm, sau đó một đường rạch dọc 2,0 – 2,5cm, tách thành một “cửa sổ”.

+ Lấy mắt ghép: Trên đoạn cành chứa mắt ghép, tách phần vỏ cành chứa mắt ghép sao cho kích thước vừa với “cửa sổ” tạo trên gốc ghép, mầm ghép nằm giữa “cửa sổ” ghép.

+ Đưa mắt ghép đặt đúng vào “cửa số” gốc ghép, sao cho mép dưới của mắt ghép khít với phần vỏ dưới của gốc ghép, như thế dinh dưỡng có thể đi từ đất lên nuôi sống mắt ghép. Lấy dây nilon (rộng 1cm, dài 30cm) buộc áp chặt mắt ghép với gốc ghép, cuốn chặt dây theo chiều từ dưới lên trên (kiểu xếp ngói lợp) để khi trời mưa nước không thấm vào mắt ghéo gây thối hỏng vết ghép. Sau 10-12 ngày tháo dây buộc, thấy mắt ghép sống (dùng móng tay cào nhẹ lên vỏ mắt ghép thấy vỏ màu xanh tươi), 5 ngày tiếp sau đó tiến hành cắt ngọn cây gốc ghép (vết cắt phía trên mắt ghép khoảng 2-3cm). Sau khi cắt ngọn cây gốc ghép ít ngày, mắt ghép sẽ bật thành chồi non và phát triển cây con.

– Ghép kiểu chữ “T”:

+ Mở gốc ghép ở vị trí cách mặt đất 15-20cm. Dùng dao khía ngang một đoạn khoảng 0,8cm, sau đó khía một vết dọc 2,0-2,5cm tạo vết khía hình chữ “T”. Dùng mũi dao lách vào vết cắt dọc để rách lớp biểu bì sang 2 bên.

+ Cắt mắt ghép: Cầm cành chứa mắt ghép theo chiều ngọn quay vào lo2ngm dùng dao sắc, mỏng cắt vát lấy mắt, kích thước mắt ghép khoảng 1 x 2,5cm, mắt ghép có thể mang theo một lớp gỗ mỏng.

cắt vỏ gốc ghép theo hình chữ T

cắt vỏ gốc ghép theo hình chữ T

cách cho mắt ghép vào gốc ghép

cách cho mắt ghép vào gốc ghép

+ Tay cầm mắt ghép đưa nhẹ từ trên xuống lồng mắt ghép vào phía trong lớp vỏ trên gốc ghép, dùng dao cắt phần vỏ thừa phía trên của mắt ghép để mắt ghép nằm lọt vào phía trong vết ghép. Dùng nilon buộc chặt theo kiểu cuốn từ dưới lên. Sau khi ghép khoảng 20 ngày, vết ghép liền, tiến thành cắt ngọn gốc ghép.

– Ghép áp mầm:

+ Chọn vị trí mở gốc ghép cách mặt đất 15 – 20cm. Dùng dao sắc cắt vát nhẹ một vết cắt ngang vào thân gốc ghép với góc vát 15 – 20°. Cắt từ phía trên một đường vát xuống cho tới vết cắt thứ nhất, tạo miếng cắt dài 1,5 – 2cm, chú ý chỉ cắt lớp vỏ, đến khi tới vết cắt ngang thứ nhất mới cắt một lớp gỗ mỏng.


+ Lấy mắt ghép: Một tay cầm cành chứa mắt ghép, quay gốc vào lòng, tay kia cầm dao cắt vát ngang một vết với góc 15 – 20° (cắt sâu vào phần gỗ của cành lấy mắt ghép), dùng dao cắt vát cả gỗ từ trên xuống vết cắt ngang thứ nhất, tạo miếng mắt ghép dài 1,5 – 2cm. Thao tác chính xác để mắt ghép có một lớp gỗ dày vừa phải và vết cắt phải phẳng.

Đọc thêm  Giới thiệu cây có múi

Đưa nhẹ mắt ghép vào gốc ghép và chỉnh cho 2 vết cắt ngang trên gốc ghép và mắt ghép trùng khít. Dùng dây nilon buộc chặt theo chiều cuốn từ dưới lên. Sau khoảng 20 ngày kiểm tra thấy mắt ghép sống thì cắt ngọn cây gốc ghép.

các cách ghép

các cách ghép

Vi ghép đỉnh sinh trưởng

Hiện nay cam quýt thường được nhân giống bằng 2 phương pháp trên. Tuy nhiên một số bệnh như: Tristeza, greening, virus đều lây lan qua mắt ghép, cành chiết. Vì vậy, để cây giống được sạch bệnh và khỏe mạnh chúng ta cần phải sản xuất cây giống bằng phương pháp vi ghép đỉnh sinh trưởng (shoot tip-grafting).

  • Kỹ thuật sản xuất:

Công nghệ sản xuất cây có múi sạch bệnh bao gồm sử dụng kỹ thuật vi ghép mô phân sinh của đỉnh sinh trưởng để làm sạch bệnh cho giống, chẩn đoán và kiểm tra cây giống bằng các phương pháp phân tử bệnh cây như PCR, ELISA, sử dụng các vật liệu mới trong sản xuất giống: hệ thống nhà lưới ba cấp với khung nhôm sắt có lưới chống côn trùng, dùng các giá thể từ các chất hữu cơ thực vật (vỏ lạc, bã mía”,…)cộng với phân bón tổng họp và cát sạch để trồng cây trong bầu…

Để hoàn thiện công nghệ này, các nhà khoa học đã tiến hành xây dựng hệ thống nhà lưới ba cấp, trong đó nhà lưới cấp 1 chuyên dùng bảo quản cây giống gốc sạch bệnh (S0).

– Kỹ thuật vi ghép đỉnh sinh trưởng tạo ra được các cây S0. Những cây giống gốc sạch bệnh S0 được giữ và chăm sóc trong nhà lưới chống côn trùng cấp 1. Nhà lưới cấp 2 có chức năng bảo quản các cây S1 nhân mắt ghép sạch bệnh. Những cây S0 cung cấp mắt ghép để ghép lên các gốc ghép thích hợp cho ra các cây S1, những cây này được bảo quản trong nhà lưới cấp 2 để nhân hàng loạt mắt ghép sạch bệnh. Những cây S1 cũng được giám định bệnh thường kỳ 3 tháng/lần. Những câỵ dương tính tiếp tục được loại bỏ. Cây S1 sẽ được lấy mắt ghép để nhân giống trong 3 năm, sau đó phải thay đợt cây S1 mới. Nhà lưới cấp 3, sản xuất cây giống sạch bệnh để cung ứng cho sản xuất và bước vào giai đoạn sản xuất cây giống sạch bệnh với các quy trình chính:

– Chuẩn bị gốc ghép:

Chọn giống làm gốc ghép, có thể dùng cây bưởi chua để làm gốc ghép cho các loại bưởi, dùng cây chấp hoặc cam 3 lá để ghép cho các loại cam và quýt. Nền đất gieo hạt gốc ghép: gồm 1/3 đất màu + 1/3 cát vàng +1/3 mùn hữu cơ được hấp khử trùng bằng hơi nước nóng 100°C trong 60 phút. Kế đó tiến hành gieo hạt, mật độ gieo khoảng 3 X 3cm, gieo xong lấp hạt lại bằng đất nhỏ mịn dày 1cm, sau đó dùng ván ấn chặt mặt luống, tưới nước đủ ẩm hàng ngày.

– Chăm sóc cây con:

Khi cây có 4 lá thật, bắt đầu phun phân bón lá để thúc cây sinh trưởng khoẻ (dùng loại phân bón lá có các nguyên tố vi lượng). Cây con cao 12 – 15cm có 5 – 6 lá thật là đủ tiêu chuẩn ra ngôi, cây được chuyển qua giai đoạn ra ngôi chờ ghép. Cây con gốc ghép được cấy vào các túi bầu polyetylen đựng hỗn hợp nuôi cây. Hỗn hợp trong túi bầu ươm cây con gồm: 1/3 đất màu + 1/3 cát vàng + 1/3 mùn hữu cơ + 100g/bầu phân NPK. Cây gốc ghép phải có chiều cao 40 – 50cm, đường kính gốc đạt 0,3cm, cây mọc thẳng, khoẻ mạnh, không bị sâu bệnh hại.

– Chuẩn bị mắt ghép:

Mắt ghép phải được lấy từ các cấy S1, chỉ dùng mắt thức (mắt đã nổi rõ), không lấy mắt ghép trên cành còn non (cành phải được 3 tháng tuổi trở lên). Ghép theo phương pháp mắt nhỏ có gỗ hoặc ghép nêm. Vị trí ghép cách mặt bầu 20cm.

– Thời vụ ghép: Tốt nhất là từ tháng 3-10.

Gieo hạt

Với cây có múi được trồng theo phương pháp ghép cành thì chỉ trong 3 năm là cho trái, nhưng tuổi thọ ngắn.

Với cam quýt phải mất 8-10năm mới cho quả, với bưởi phải mất 6-7 năm, nhưng khi đã cho quả thì cây có tuổi thọ đến 50 năm.

Để gieo hạt cần chọn những hạt mẩy, không sâu bệnh từ những quả tốt, đem rửa sạch, hong khô ở chỗ mát rồi gieo ngay. Hạt giống cam, quýt, bưởi gieo trong các tháng 9-11. Bưởi có thể gieo vào các tháng 1-2. Cần chú ý phòng chống sâu vẽ bùa, sâu xanh, sâu bướm phượng, bệnh sẹo, bệnh loét cho cây con trong vườn ươm.

Bạn có muốn nhận nội dung tương tự Cây ăn quả qua email không?