LIÊN HỆ QUẢNG CÁO: 0989.467.685 - info@caytrongvatnuoi.com

Khẩu phần dinh dưỡng trong 1kg thức ăn hỗn hợp nuôi heo

Chỉnh sửa lúc 06/07/2018

Điều kiện khí hậu nhiệt đới của nước ta khác với các nước ôn đới có nền chăn nuôi heo phát triển, nên các số liệu về năng lượng trong các bảng cao hơn yêu cầu về năng lượng của heo nuôi ở nông thôn. Vậy thức ăn hỗn hợp nuôi heo như thế nào là hợp lý?

Để thỏa mãn nhu cầu dưỡng chất ghi trong các bảng, cần chú ý các yêu cầu để tính toán khẩu phần thức ăn hỗn hợp nuôi heo như sau:

Năng lượng trao đổi trong thức ăn hỗn hợp nuôi heo

Ở Việt Nam, do điều kiện thiếu các trang bị kỹ thuật để qui định chính xác nhu cầu năng lượng, nên ta căn cứ theo tư liệu nước ngoài, vả lại, yêu cầu để nuôi heo và phát triển heo ngoại, lai ngoại tất yếu phải dựa vào các tư liệu ở các nước tiên tiến đã nuôi dưỡng, sản xuất các dòng heo ngoại đó. Tuy nhiên, điều kiện khí hậu nhiệt đới của nước ta khác với các nước ôn đới có nền chăn nuôi heo phát triển, nên các số liệu về năng lượng trong các bảng cao hơn yêu cầu về năng lượng của heo nuôi ở nông thôn. Theo tiêu chuẩn Việt Nam số 1547-74 ngày 1-7-1975 thì nhu cầu năng lượng trao đổi (năng lượng biến dưỡng) cho các hạng heo như sau:

– Heo dưới 4 tháng tuổi, mỗi kg thức ăn hỗn hợp phải có trên 2500 kcal.

– Heo 4-8 tháng tuổi, mỗi kg thức ăn hỗn hợp phải có trên 2125 kcal.

– Heo nái chửa, mỗi kg thức ăn hỗn hợp phải có trên 2125 kcal.

– Heo nái nuôi con, mỗi kg thức ăn hỗn hợp phải có trên 2125 kcal.

– Heo đực giống, mỗi kg thức ăn hỗn hợp phải có trên 2250 kcal.

Do vậy khi tính khẩu phần, nếu mỗi kg thức ăn hỗn hợp tính toán được cho ra trị số năng lượng trao đổi cao hơn các trị số này và thấp hơn các trị số trong bảng tiêu chuẩn nước ngoài chừng 10 – 15%, vẫn đảm bảo yêu cầu phát triển cơ thể heo bình thường, vì heo nuôi ở xứ nhiệt đới chắc chắn cần ít năng lượng để duy trì thân nhiệt hơn là các heo nuôi ở xứ ôn đới, và như vậy, năng lượng thực dụng (Net Energy) cho cơ thể heo ngoại, heo lai ngoại nuôi ở nông thôn ta không bị giảm sút, không ảnh hưởng gì xấu đến năng suất thịt và khả năng sinh sản.

Nếu heo thừa năng lượng sẽ giảm khả năng sinh sản vì tích lũy nhiều mỡ, và hạn chế mức tiêu thụ thức ăn gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, sức lớn bình thường, nái giống thừa năng lượng, cơ thể nhiều mỡ, giảm khả năng tiết sữa và nuôi con, vụng về khi gặp khí hậu hầm nóng. Heo đực giống khi gặp điều kiện hầm nóng mà thức ăn lại thừa năng lượng sẽ không hăng sức phủ nái, chất lượng tinh dịch giầm sút, tỉ lệ thụ thai thấp và không sai con. Heo con, heo thịt ăn nhiều năng lượng sẽ sớm tích lũy mỡ làm giảm khả năng chống chịu khí hậu hầm nóng, giảm phẩm chất quầy thịt khi xuất khẩu. Các tháng lạnh cuối năm nên dùng khẩu phần cho heo ăn có nhiều năng lượng hơn để chống lạnh, chống bệnh. Thiếu năng lượng giai đoạn này làm yếu đi sức kháng bệnh, con thú sẽ sử dụng protein vào mục đích cung cấp nhiệt làm cho khẩu phần bị thiếu protein và con thú không tăng trưởng tốt. Hiếm khi thấy trường hợp dùng các loại thức ăn gia súc mà không cung cấp đủ năng lượng trao đổi nếu chúng ta tính toán theo công thức thức ăn hỗn hợp khô. Tuy nhiên, nếu độn nhiều xơ, nhiều nước, nhiều rau, thì hiện tượng thiếu năng lượng có thể xảy ra nhanh chóng trên các heo con, heo cai sữa, heo tơ… qua các biểu hiện lạnh run, xù lông, sợ tắm, v.v…

Protein thô trong thức ăn hỗn hợp nuôi heo

Nên tính sát nhu cầu, chỉ nên sai biệt khoảng + 5%; đối với heo con, heo lứa đang sức lớn, nên tính sao cho sai biệt dương, nghĩa là dư thừa protein đế giúp cho những heo có sức tăng trọng nhanh vượt trội hơn đàn (nhu cầu lớn hơn) sẽ đủ protein để phát triển, không bị khẩu phần hạn chế. Với heo nái chửa, nhất là nái rạ, thừa protein có thể gây tích lũy mỡ, nái mập mỡ, hoặc nếu thừa protein vào giai đoạn sắp đẻ làm thai lớn, khó hạ thai, dễ bị say nóng khi đẻ, hoặc quá nhiều sữa gây căng vú, viêm vú, mất sữa sau đó.

Trong một công thức bao giờ cũng phải có tối thiểu 5% là thức ăn protein gốc động vật để cung cấp đủ axit amin thiết yếu và sinh tố B12, không nên dùng một trong công thức toàn bộ là thức ăn thực vật. Nếu dùng nhiều nguồn protein động vật trong khẩu phần dù mỗi thứ một ít sẽ tốt hơn dùng một thứ với tỉ lệ lớn hơn. Các loại bã dầu là nguồn thức ăn giàu protein thực vật. Hạt, lá, cây họ đậu cũng chứa nhiều protein thực vật với phẩm chất tốt hơn mễ cốc và cây họ hòa thảo. Nái tơ nên tính khẩu phần dư protein một ít để thú tăng trưởng cơ thề và không mất sức ở các lứa đẻ kế tiếp. Nái rạ, đực giống trưởng thành phải tính sát nhu cầu, hoặc sai biệt âm, để tránh mập mỡ, béo phị, không sung sức, vụng về khi giao giống, sinh sản, và dễ bị say nắng, say nóng, chết cấp tính.


Đọc thêm  Chuẩn bị chuồng nuôi heo choai

Chất béo trong thức ăn hỗn hợp nuôi heo

Ngoài mục đích thỏa mãn nhu cầu các axit béo thiết yếu, sự hiện diện chất béo trong khẩu phần thức ăn còn làm cho thức ăn ngon miệng, dễ nuốt. Các thức ăn gia súc thông dụng chứa một tỉ lệ cao về chất béo, ít khi nào tính toán khẩu phần có chứa kém hơn 5% chất béo (thông thường chứa 7 – 10% chất béo). Heo ăn khẩu phần từ ít đến nhiều chất béo, dần dần quen đi và không có biểu hiện gì xấu, nhưng nếu đột ngột tăng lượng chất béo trong thức ăn sẽ gây tiêu chảy vì chất béo không tiêu hóa, hấp thu trọn vẹn, phần dư thừa sẽ bị biến chất gây rối loạn tiêu hóa.

Heo ăn nhiều cám gạo, bánh dầu và bột cá sẽ cho lớp mỡ dày kém giá trị xuất khẩu, nhưng bối cảnh hiện tại không dùng các thức ăn này thì chưa có nguồn nào thay thế, ngay cả bắp cũng chưa được trồng nhiều để có sản lượng lớn, ổn định khả dĩ có thể chiếm 40 – 60% khẩu phần ăn của heo.

Cần lưu ý các thức ăn chứa nhiều chất béo đã ôi dầu do tồn trữ lâu ngày, nấm mốc phát triển, sẽ chứa nhiều độc tố của nấm, peroxit, làm con thú chán ăn, ói, ngộ độc, tổn thương gan, v,v…

Chất xơ trong thức ăn hỗn hợp nuôi heo

Nếu căn cứ tiêu chuẩn Nhà nước số TCVN 1547 – 74 ngày 1-7-1975 thì tiêu chuẩn xơ trong thức ăn hỗn hợp qui định như sau:

– Với heo con theo mẹ và cai sừa sớm, hàm lượng xơ không quá 4% khẩu phần.

– Với heo con từ 2 – 4 tháng tuổi, hàm lượng xơ không quá 1% khẩu phần.

– Với heo trên 4 tháng tuổi, hao nái, hàm lượng xơ không quá 10% khẩu phần.

– Với heo nọc giống, hàm lượng xơ không quá 9% khẩu phần.

Thực tế do nguyên liệu thức ăn gia súc khan hiếm, đắt, muốn hạ giá thành, dùng nhiều cám to, bã dầu phộng có vỏ, vỏ đậu phộng (vỏ lạc) để trộn, thường làm vượt tỉ lệ xơ đến tối đa 14% khẩu phần, nhất là với heo nái mập, đực giống. Với thú đã lớn trưởng thành và có xu hướng mập mỡ, tỉ lệ xơ 10 – 13% khẩu phần có thế chấp nhận được. Với thú còn tơ, non, gầy ốm độn nhiều xơ sẽ không tốt, có ảnh hưởng xấu đến sự tăng trưởng, sinh sản… về mùa lạnh, song song với việc tăng năng lượng khẩu phần cho heo cần tính toán giảm bớt lượng xơ đế tăng độ tiêu hóa và khả năng hấp thụ thức ăn.

Khoáng chất trong thức ăn hỗn hợp nuôi heo

Canxi photpho

Đây là một công đoạn phức tạp trong việc tính toán khẩu phần vì hai chất này có mối tương quan chặt chẽ với nhau, nếu thừa hoặc thiêu chất nàỵ sẽ kéo theo sự thiếu hoặc thừa chất kia.

Ví dụ: Mỗi kg thức ăn cho heo nái chửa cần 6g canxi và 4g photpho. Nếu tính toán thức ăn vừa đủ 6g canxi, nhưng lại có 4,2g photpho, nghĩa là thừa 0,20g photpho. Lượng dư này sẽ bị bài thải và khi bài thải sẽ kéo theo một lượng canxi để thải dưới dạng canxi mono photphat:

-1 phân tử gam photpho sẽ kết hợp 1 phân tử canxi hay 31g photpho sẽ kết hợp 40g canxi để bài thải do đó


dư 0,2g photpho sẽ kết hợp với: (40g x 0,20 g )/31g = 0,26g canxi.  Vì vậy lượng canxi 6g không còn đáp ứng đủ mà đã bị lấy mất đi 0,26g, làm cho nhu cầu của heo bị thiếu, không đủ cung ứng cho sự hoạt động bình thường của bộ xương, của bào thai… Muốn heo không bị xáo trộn sinh lý phải bố sung đủ 0,26g canxi bị thiếu này bằng cách dùng bột vôi chết:

Đọc thêm  Nuôi dưỡng, chăm sóc heo nái hậu bị

Ta biết có 360g canxi chứa trong 1000g bột vôi chết.

Nếu chỉ cần 0,26g canxi thì cần bổ sung  (1000 x 0,26)/360 = 0,7g bột vôi chết.

Sau khi cung cấp 0,7g vôi chết vào lkg thức ăn hỗn hợp sẽ có 0,252g canxi để kết hợp với 0,20g photpho, so với tính toán thì thiếu đi 0,26g – 0,252g = 0,008g canxi, trị số này quá nhỏ không đáng kể, có thể chấp nhận được.

Do ta thiếu các loại thức ăn giàu photpho, ít canxi, nên nếu gặp trường hợp thừa canxi kéo theo sự thiếu photpho, sẽ bế tắc sẽ không có cách giải quyết bổ sung thỏa đáng bằng nguyên liệu hay thức ăn gia súc có sẵn trong nhân dân. Di sođium photphat, tri sodium photphat hay mono sodium photphat là các hóa chất khá hiếm, đắt tiền không thích hợp cho việc bồ sung khẩu phần ăn của heo. Vì vậy cần lưu ý đắn đo suy tính kỹ khi sử dụng các thức ăn giàu canxi mà chứa ít photpho đế tránh xảy ra tình trạng thừa canxi thiếu photpho trong khấu phần heo ăn. Tình trạng này cũng làm xáo trộn sinh lý của cơ thể, xáo trộn sự hóa cốt của xương, của bào thai giống như sự thiếu canxi nêu ở phần trên đây.

Vài loại thức ăn có nhiều photpho như bã dầu dừa, bã dầu phộng, bã dầu đậu nành, bột xương, bã dầu cọ, cám nhuyễn (loại 1), nhưng nói chung đều đắt tiền và không thê sử dụng nhiều trong khẩu phần được vì hàm lượng chất béo cao.

Các loại mễ cốc và phụ phẩm của nó thường chứa nhiều photpho nhưng ở dạng phytin heo khó tiêu hóa được, nhất là các loại heo còn nhỏ. Chỉ có chừng 30% tổng lượng photpho chứa trong mễ cốc và phụ phẩm, khoai củ ở dạng photpho vô cơ dễ hấp thụ, nên khi tính khẩu phần chỉ tính 30% tổng lượng photpho này mà thôi (Thí dụ 100g cám gạo nhuyễn loại 1 có 1,08 photpho, nhưng chỉ có 1,08g x 30% = 0,324g photpho là hữu dụng cho heo mà thôi. Ta chỉ sử dụng trị số 0,324g này khi tính khẩu phần thay vì trị số 1,08g).

Bổ sung đủ sinh tố D cho heo nuôi giam trong chuồng thiếu ánh sáng, sẽ giúp canxi photpho của thức ăn cho heo được hấp thụ và sử dụng hiệu quả cao nhất, tránh bệnh còi xương cho thú tơ, thú non, và bệnh xốp xương ở thú trưởng thành, thú già. Dùng bột xương tươi hay đá photphat canxi (mono canxi photphat, dicanxi photphat) không dùng quá 1% tổng lượng khẩu phần vì có thế làm cho thú ngộ độc flou (F) tích chứa trong xương và đá photphat canxi. Muốn sử dụng với tỉ lệ lớn hơn cần hấp xương chín hoặc khử flou ở đá photphat.

Đế cung cấp canxi cho khẩu phần thừa photpho, nên dùng các loại thức ăn có đơn độc canxi như bột vôi chết, bột vỏ sò, bột vỏ trứng, nếu xay càng nhuyễn, mịn thì hấp thụ sẽ càng tốt vì dễ hòa tan trong dịch tiêu hóa, tránh đế quá thô, to hạt. Nên kiểm tra kỹ nguyên liệu thức ăn gia súc vì dễ bị trộn lẫn bột vỏ sò.

Muối ăn NaCl

Thường nhu cầu chỉ 0,5%, nhưng nếu dùng các loại bột cá, bột ruốc, bột đầu tôm khô, bã mắm…, thì có thể chứa một lượng khá lớn muối đủ cung cấp cho nhu cầu, không cần phải bổ sung thêm muối nữa. Tránh dùng các loại thức ăn quá mặn với tỉ lệ cao trong thức ăn, làm heo con, heo tơ bị ngộ độc thận hoặc tiêu chảy năng. Nếu dùng bột thịt, bột cá lạt, bột ruốc lạt nên bổ sung thêm muối để tạo khẩu vị ngon miệng. Trường hợp cần bổ sung muối, nên dùng muối hột xay nhuyễn hơn là dùng muối bọt (đã nấu) vì có chứa nhiều loại muối khoáng vi lượng khác, kế cả iốt. Nên kiểm tra kỹ nguyên liệu thức ăn gia súc như bột cá, bột ruốc, bột đầu tôm, cá khô, v.v… vì có thể bị độn muối.

Khoáng vi lượng

Nên dùng premix vi khoáng đế bổ sung hoặc đất đỏ là nguồn vi khoáng dồi dào từ đá núi lửa (đá huyền vũ phân hủy). Heo là súc vật xuất phát từ rừng, có thói quen ủi tìm khoai củ, rễ cây, giun, côn trùng trong đất, và cũng thích ăn đất (!) để thỏa mãn những nhu cầu vi khoáng cho cơ thể. Nếu cần phải bổ sung vi khoáng cho heo nên sử dụng các chế phẩm chuyên dùng sẽ nêu ở phần sau.

Sinh tố

Heo ngoại, lai ngoại nhu cầu sinh tố rất cao cần bổ sung nhóm vitamin premix.

Bạn có muốn nhận nội dung tương tự Chăn nuôi heo qua email không?